Hastalık Nedeniyle Cezanın İnfazının Ertelenmesi

Ağır bir hastalığı olan bir yakınının cezaevinde olması, ailelerin en zor durumlarından biridir. Kanun bu hâller için birkaç ayrı yol öngörmüştür: cezanın infazının geri bırakılması, hastalık nedeniyle nakil ve denetimli serbestlikten daha erken yararlanma. Bu sayfa bu yolların hangi koşullara bağlı olduğunu, raporun nereden alınacağını ve kararın kim tarafından verildiğini anlatır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.

Hangi hâllerde infaz geri bırakılır?

Hapis cezasının infazının hastalık nedeniyle ertelenmesi, 5275 sayılı Kanun’un 16. maddesinde düzenlenmiştir. Madde tek bir kural değil, birbirinden farklı hâller içerir:

Hâl	Sonuç
Akıl hastalığına tutulan hükümlü	Cezanın infazı geriye bırakılır; hükümlü iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanunu’nun 57. maddesinde belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır.
Diğer hastalıklar	Kural olarak infaza, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam edilir.
İnfazın hükümlünün hayatı için kesin tehlike oluşturması	İnfaz, iyileşinceye kadar geri bırakılır.
Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle kurum koşullarında hayatını yalnız idame ettirememe	Toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilirse infaz iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.
Gebelik ve doğum	Gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadınlar hakkında infaz geri bırakılır.

Son satırın bir istisnası vardır: kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar hakkında bu hüküm uygulanmaz; bu kişilerin cezasının söz konusu kısmı, kurumlarda kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz olunur. Ayrıca çocuk ölmüş ya da anasından başka birine verilmişse doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz olunur.

“Ağır hastalık veya engellilik” hâlinde kanunun aradığı iki koşula dikkat etmek gerekir. Birincisi kurum koşullarında hayatını yalnız idame ettirememe, ikincisi toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesidir. Bu iki koşul birlikte aranır ve ikincisi bir sağlık meselesi değil, bir değerlendirmedir. Rapor tek başına sonucu belirlemez.

Rapor nereden alınır?

Geri bırakma kararı, Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine verilir. Yani herhangi bir hastaneden alınan tek hekim raporu bu iş için yeterli değildir; ya doğrudan Adlî Tıp Kurumu raporu ya da Adlî Tıp Kurumu onayından geçmiş bir sağlık kurulu raporu gerekir.

Kararı veren merci mahkeme değil, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığıdır.

Geri bırakma kararı verildikten sonra ne olur?

Karar, hükümlünün tabi olacağı yükümlülükler belirtilerek kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ edilir. Hükümlünün geri bırakma süresi içinde bulunacağı yer, kendisi ya da yasal temsilcisi tarafından ilgili Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir.

Sağlık durumu düzenli olarak yeniden incelenir: geri bırakma kararını veren Cumhuriyet başsavcılığınca ya da onun istemi üzerine bulunulan yer başsavcılığınca, raporda belirtilen sürelere göre; raporda bir süre yoksa birer yıllık dönemlere göre aynı usulle inceleme yaptırılır. İnceleme sonuçlarına göre geri bırakmanın devam edip etmeyeceğine karar verilir.

Yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi hâlinde geri bırakma kararı, kararı veren Cumhuriyet başsavcılığınca kaldırılır. Kanun bu noktada açık bir başvuru yolu gösterir: bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.

Talep reddedilirse ne yapılır?

Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan şikâyetleri incelemek, infaz hâkimliğinin görevleri arasındadır (4675 s.K. m.4). Dolayısıyla erteleme talebinin reddi ya da ertelemenin kaldırılması kararına karşı gidilecek yer infaz hâkimliğidir.

Aşama	Süre	Merci
Şikâyet — kararın öğrenildiği tarihten itibaren	On beş gün	İnfaz hâkimliği
Şikâyet — her hâlde kararın verildiği tarihten itibaren	Otuz gün	İnfaz hâkimliği
İnfaz hâkiminin karar süresi	Bir hafta (dosya üzerinden)	İnfaz hâkimliği
Karara itiraz — tebliğden itibaren	İki hafta	Ağır ceza mahkemesi

Şikâyet yoluna hükümlünün kendisi kadar eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi, müdafii ve kanuni temsilcisi de başvurabilir. Dilekçe doğrudan infaz hâkimliğine verilebileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı ya da kurum müdürlüğü aracılığıyla da verilebilir.

Erteleme dışındaki üç yol

1. Hastalık nedeniyle nakil ve hastaneye sevk

Hastaneye sevki zorunlu görülen hükümlü, bulunduğu yere en yakın tam teşekküllü Devlet veya üniversite hastanesinin hükümlü koğuşuna yatırılır (5275 s.K. m.57). Başka yerdeki hastanelere sevk sağlık kurulu raporuyla; acil ve yaşamsal tehlike hâlinde ise biri hastalığın uzmanı olmak üzere iki hekimin verip başhekimin onayladığı ayrıntılı bir raporla mümkündür. Ayrıca hükümlü, bulunduğu kurumda kalmasının sağlık yönünden uygun olmadığı sağlık kurulu raporuyla belirlenirse başka bir kuruma nakledilebilir.

Kurum dışında yatarak tedavi görenlerin yanında, tedaviyi yapan hekimin raporuyla zorunlu olduğu bildirilirse eş, anne, baba, kardeş veya çocuk; bunlar yoksa Cumhuriyet başsavcılığının uygun gördüğü bir aile yakını refakatçi olarak bulunabilir.

2. Denetimli serbestlikten erken yararlanma

Maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler, koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalmışsa — diğer şartları da taşımaları hâlinde — cezalarının kalan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazından yararlanabilir (5275 s.K. m.105/A). Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli, Adlî Tıp Kurumundan alınan ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelenir.

Aynı maddede sıfır–altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için de koşullu salıverilmeye iki yıl veya daha az süre kalması hâlinde bu imkân tanınmıştır.

3. Çocuğunun hastalığı nedeniyle kadın hükümlünün infazının ertelenmesi

Kanunun 16/A maddesi ayrı bir hâl düzenler. İnfazına başlanmış olsa bile, toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan (veya adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen) kadın hükümlünün; engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan ya da ağır bir hastalığa maruz kalan on sekiz yaşını doldurmamış çocuğunun bulunması ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesi hâlinde, cezasının infazı Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir. Erteleme süresi her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir ve bu süre içinde zamanaşımı işlemez.

Hükümlü bu süre içinde; belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek, belirlenen yerlere belirtilen sürelerde düzenli olarak başvurmak veya ekonomik durumu gözetilerek belirlenen güvence miktarını yatırmak yükümlülüklerinden en az birine tabi tutulur; ayrıca yurt dışına çıkamama yükümlülüğü konulur. Ertelemenin amacına veya yükümlülüklere aykırı davranıldığının denetimli serbestlik müdürlüğü ya da kolluk birimlerince tespit edilmesi, hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan kamu davası açılması ya da çocuğun iyileşmesi hâlinde erteleme kararı kaldırılarak ceza derhâl infaz olunur.

Hastalıkla ilgisi olmayan bir erteleme yolu: hükümlünün istemiyle erteleme

Karıştırılmaması gereken ayrı bir düzenleme daha vardır. Kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının infazı, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemi üzerine Cumhuriyet Başsavcılığınca ertelenebilir. Erteleme her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanabilir; istemin kabulü güvence gösterilmesine veya başka bir şarta bağlanabilir. Erteleme süresi içinde hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan kamu davası açılırsa karar kaldırılarak ceza derhâl infaz olunur (5275 s.K. m.17). Bu yol bir sağlık raporuna değil, hükümlünün talebine dayanır.

Ancak bu madde herkes için işlemez. Kanun üç grubu açıkça kapsam dışında bırakmıştır: terör suçları, örgüt faaliyetleri çerçevesinde işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar; mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilenler; disiplin veya tazyik hapsine mahkûm olanlar.

Aynı maddede ayrı bir imkân daha vardır: infaza başlanmış olsa bile, yükseköğrenimin bitirilebilmesi, ana, baba, eş veya çocukların ölümü ya da sürekli hastalık veya malullükleri nedeniyle ailenin ticari faaliyetinin veya tarım topraklarının işlenmesinin imkânsız hâle gelmesi, eş veya çocukların bakıma muhtaç olması ya da hükümlünün hastalığının sürekli tedavi gerektirmesi gibi zorunlu ve çok ivedi hâllerde, Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yılı geçmeyen sürelerle infaza ara verilebilir; bu ara verme iki defadan fazla olamaz.

Kurumdaki tedavi ve muayene hakkı

Erteleme koşulları oluşmasa bile hükümlünün sağlık hakkı devam eder. Hükümlünün sağlık nedeniyle hastaneye sevkine gerek duyulduğunda durum, kurum hekimi tarafından derhâl bir raporla kurum yönetimine bildirilir. Kurum hekimi veya görevli hekim tarafından yapılan muayene ve incelemeler sonucunda hükümlünün cezasını yerine getirmesine engel olabilecek bir hastalığı saptanırsa durum kurum yönetimine bildirilir. Kurum hekimi ayrıca kurumu ayda en az bir kez denetleyerek sağlık koşullarına ilişkin bir rapor düzenler.

Muayene, tedavi ve sevk taleplerinin yerine getirilmemesi de bir işlem ya da faaliyet olarak infaz hâkimliğine şikâyet konusu yapılabilir; bedensel ve ruhsal sağlığın korunması amacıyla muayene ve tedavilerin yaptırılmasına ilişkin şikâyetleri incelemek infaz hâkimliğinin görevleri arasında sayılmıştır (4675 s.K. m.4).

İlgili diğer konular

Ceza yargılamasının genel akışı için ceza hukuku, terimlerin karşılığı için hukuk sözlüğü, dilekçe biçimi için dilekçe örnekleri sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Babam ağır hasta, cezaevinden çıkarılması için nereye başvurmalıyız?
Talep, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığına yöneltilir. Karar, Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine verilir. Sonuç garanti edilemez; kanun ayrıca toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike bulunmaması koşulunu da arar.

2. Devlet hastanesinden aldığımız rapor yeterli mi?
Tek başına yeterli olmayabilir. Kanun, Adlî Tıp Kurumu raporunu ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurulu raporunun Adlî Tıp Kurumunca onaylanmasını arar. Bu nedenle sürecin Adlî Tıp Kurumu aşamasından geçmesi gerekir.

3. İnfaz ertelendi, süresiz mi devam eder?
Hayır. Sağlık durumu, raporda belirtilen sürelere göre; raporda süre yoksa birer yıllık dönemlerle yeniden incelettirilir ve geri bırakmanın devam edip etmeyeceğine karar verilir. Ayrıca belirlenen yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde karar kaldırılır.

4. Erteleme talebimiz reddedildi, itiraz edebilir miyiz?
Evet. Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin kararlarına karşı infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidilir. Süre, kararın öğrenilmesinden itibaren on beş gün, her hâlde verildiği tarihten itibaren otuz gündür. İnfaz hâkiminin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

5. Hastanede yatarken yanında kalabilir miyiz?
Kurum dışında yatarak tedavi gören hükümlünün yanında, tedaviyi yapan hekimin raporuyla zorunlu olduğu bildirilirse eş, anne, baba, kardeş veya çocuk; bunlar yoksa Cumhuriyet başsavcılığının uygun gördüğü bir aile yakını refakatçi olarak bulunabilir. Ziyaret ise tedaviyi yapan doktorun uygun görmesi ve Cumhuriyet savcısının izniyle, iç güvenlik görevlileri nezaretinde mümkündür.

Büromuz

Kadıoğlu Hukuk ve Arabuluculuk Bürosu Küçükçekmece’dedir; İstanbul’daki ceza infaz kurumlarına ilişkin işler de takip edilir. Görüşme talebiniz için iletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Nereden başlayacağınızdan emin değilseniz Durumunuza Göre Ne Yapmalısınız? sayfasına bakabilirsiniz.