Cezaevinde Telefonla Görüşme ve Mektup Hakkı
Ziyaret haftada bir kez yapılır; arada kalan günlerde bağ, çoğu zaman telefon ve mektupla kurulur. Bu sayfa ceza infaz kurumundaki bir kişinin kimlerle, ne sıklıkla ve ne kadar süreyle telefonla görüşebileceğini, mektup ve faksın hangi kurallara tabi olduğunu, bir mektup “sakıncalı” görüldüğünde ne yapılabileceğini anlatır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.
Telefonla görüşme hakkı
Kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler, yönetmelikte belirlenen esaslara göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlarla görüşme yapabilir. Bu görüşmeler idarece dinlenir ve kayıt altına alınır. Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde ise hükümlüler ücretli telefonlarla serbestçe görüşebilir (5275 s.K. m.66). Kapalı kurumda olmak ile açık kurumda olmak arasındaki en somut farklardan biri budur. Kanun ayrıca bir sınır koyar: bu hak, tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.
Hiçbir kurumda araç telefonu, telsiz telefon, cep telefonu ve benzeri iletişim araçları bulundurulamaz ve kullanılamaz.
Kimlerle görüşülebilir?
Kapalı kurumlarda bulunan hükümlüler, belgelendirmeleri koşuluyla eşi, dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve vasisi ile telefon görüşmesi yapabilir. Görüşülecek numaralar önceden kuruma bildirilir.
Sıklık ve süre
| Durum | Sıklık ve süre |
|---|---|
| Genel kural | Haftada bir kez, kesintisiz; konuşma süresi görüşme başladığı andan itibaren on dakikayı geçemez |
| Görüntülü görüşme altyapısı kurulu kurumlarda | Haftalık görüşme süresi otuz dakika |
| Haftalık ziyaret hakkını kullanmayanlar | Bir sonraki haftalık telefon süresine ayrıca otuz dakika eklenir; bu süre devredilemez |
| Otuz dakikalık uygulamada bölme | Aynı hafta içinde toplam üç görüşmeyi aşmamak üzere bölünebilir; eklenen otuz dakika için üç görüşme hakkı daha verilir |
| Çocuk hükümlüler ve 0–6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler | Telefonla görüşme süresi iki kat uygulanır |
| Dinî bayramlar | Mensubu bulunulan dinin bayramlarında kullanılmak üzere otuz dakika ilave görüşme hakkı |
| İdare ve gözlem kurulunca tehlikeli sayılan hükümlüler | On beş günde bir kez ve on dakikayı geçmemek üzere; yalnızca eşi, çocukları, annesi ve babasıyla, yalnızca sesli görüşme |
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar | İdare ve gözlem kurulunun uygun gördüğü hâllerde, on beş günde bir ve on dakikayı geçmemek üzere; eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisiyle, yalnızca sesli görüşme |
Telefonla görüşme gün ve saatleri; kurumdaki telefon adedi, başvuru sırası ile kurumun asayiş ve güvenliği dikkate alınarak idare tarafından belirlenir. Bu nedenle “her cezaevinde aynı gün, aynı saat” diye bir kural yoktur. Deprem, salgın hastalık, doğal afet gibi zaruri hâllerde Bakanlık kararıyla görüşme süresi ve sayısı artırılabilir.
Görüntülü görüşme — kurumların internet sayfalarında çoğunlukla e-Görüş başlığıyla duyurulur — teknik altyapının kurulu olduğu, Bakanlıkça belirlenen kurumlarda uygulanır. Uzakta oturan aileler için görüşün yükünü gerçekten hafifleten bir imkândır; kurumun sayfasından bu altyapının bulunup bulunmadığına bakmak gerekir.
Hiçbir hâlde engellenemeyen görüşmeler
Bazı görüşmeler disiplin cezası olsa bile kesilmez:
- Anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerin ölüm veya ağır hastalıkları ile doğal afet hâllerinde telefon görüşme hakkı hiçbir şekilde engellenemez.
- Açık ve kapalı kurumlardaki hükümlüler; altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerinin ölüm, ağır hastalık, salgın hastalık veya doğal afet hâllerinde kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılır (5275 s.K. m.66). Bu görüşmeler o haftaya ait konuşma hakkından sayılmaz ve tutanakla belgelenir.
Aile için pratik sonucu şudur: ağır bir hastalık ya da ölüm hâlinde beklemeye gerek yoktur; durum belgesiyle birlikte doğrudan kuruma bildirilmelidir.
Mektup, faks ve telgraf
Hükümlü, kendisine gönderilen mektup, faks ve telgrafları alma ve ücreti kendisince karşılanmak koşuluyla gönderme hakkına sahiptir (5275 s.K. m.68). Gerekli teknik altyapının bulunduğu kurumlarda, usul ve esasları Adalet Bakanlığınca belirlenmek üzere elektronik yöntemlerle de mektup alınıp gönderilebilir.
Gelen ve giden mektuplar, mektup okuma komisyonu bulunan kurumlarda bu komisyon, bulunmayanlarda kurumun en üst amiri tarafından denetlenir. Kanun hangi iletilerin verilmeyeceğini de sayar: kurumun asayiş ve güvenliğini tehlikeye düşüren, görevlileri hedef gösteren, suç örgütü mensuplarının haberleşmesine yol açan, kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış bilgileri ya da tehdit ve hakaret içeren mektup, faks ve telgraflar hükümlüye verilmez; hükümlü yazmışsa gönderilmez.
Önemli bir istisna vardır: hükümlünün resmî makamlara veya savunması için avukatına gönderdiği mektup, faks ve telgraflar denetime tâbi değildir. Bu iletiler, alıcısı dışındaki kişilerin erişimini engelleyici tedbirler alınarak posta yoluyla ya da elektronik ortamda alıcısına ulaştırılabilir.
Mektup “sakıncalı” görülürse ne olur?
Mektup okuma komisyonunca sakıncalı görülen mektup, en geç yirmi dört saat içinde disiplin kuruluna verilir. Disiplin kurulu mektubu kısmen veya tamamen sakıncalı bulursa, mektubun aslı çizilmeden veya yok edilmeden şikâyet ve itiraz süresi doluncaya kadar saklanır. Kısmen sakıncalı görülmüşse aslı idarede tutulur, fotokopisinde sakıncalı kısımlar okunmayacak biçimde çizilerek karar ile birlikte tebliğ edilir; tamamı sakıncalı görülmüşse yalnızca disiplin kurulu kararı tebliğ edilir.
Tebliğden sonra beklenen şey, infaz hâkimliğine başvuru süresidir. Bu süre içinde infaz hâkimliğine başvurulmazsa disiplin kurulu kararı yerine getirilir. Başvurulmuşsa infaz hâkimliği kararının tebliğinden sonra itiraz süresi beklenir; itiraz edilmemişse infaz hâkimliği kararına, edilmişse mahkemenin kararına göre işlem yapılır. Kısmen veya tamamen sakıncalı görülen mektuplar, iç hukuk veya uluslararası hukuk yollarına başvurulması hâlinde kullanılmak üzere idarece saklanır.
Bu haklar hangi hâllerde kısıtlanır?
Disiplin cezası
Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama cezası, hükümlünün bir aydan üç aya kadar mektup, faks ve telgraf almaktan ve göndermekten, televizyon izlemekten, radyo dinlemekten, telefon etmekten ve diğer iletişim araçlarından yararlanmaktan tamamen veya kısmen yoksun bırakılmasıdır (5275 s.K. m.42). Bu ceza da mutlak değildir: anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerin ölüm veya ağır hastalıkları ile doğal afet hâllerinde yapılması gereken haberleşmeler ile avukatla ilişkilerde bu hüküm uygulanmaz.
Tutukluluk
Tutukluların yazılı haberleşmeleri ile telefonla görüşmeleri, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemece kısıtlanabilir (5275 s.K. m.114). Bu bir disiplin cezası değildir; dosyanın seyrine bağlıdır ve kaldırılması talebi dosyanın savcılığına ya da mahkemesine yöneltilir. Buna karşılık tutuklunun müdafii ile haberleşmesine hiçbir suretle engel olunamaz.
Suç türüne bağlı kısıtlamalar
Terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan mahkûm olanlar ya da dışarıyla iletişimi kurum güvenliği açısından tehlikeli görülenler bakımından, kamu düzeninin korunması amacıyla mektup, faks ve telgraflar dijital olarak kaydedilebilir veya fiziki olarak saklanabilir. Bu kayıtlar amacı dışında kullanılamaz, kanunda açıkça belirtilen hâller dışında paylaşılamaz ve soruşturma ya da kovuşturmaya konu edilmemişse en geç bir yıl sonunda silinir; silme işlemi Cumhuriyet savcısı tarafından denetlenir. Aynı kural avukata ve resmî makamlara gönderilen iletiler bakımından uygulanmaz.
İtiraz yolu ve süreler
Telefon ya da mektuba ilişkin bir işlemden şikâyetçiyseniz başvuru yeri infaz hâkimliğidir. Süre, karar veya işlemin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gündür (4675 s.K. m.5). Dilekçe doğrudan infaz hâkimliğine verilebileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı ya da kurum müdürlüğü aracılığıyla da verilebilir.
İnfaz hâkiminin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde, infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir (4675 s.K. m.6). Bu süre 2024 yılında yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır; bazı yönetmelik metinlerinde eski süre hâlâ yazılı görünebilir. Tebliğ edilen kararda gösterilen süre esas alınmalıdır; tereddüt hâlinde kısa olan süreye göre hareket etmek en güvenlisidir.
Hediye ve para
Kapalı ceza infaz kurumundaki hükümlü, iki ayda bir kez, ayrıca dinî bayram, yılbaşı veya kendi doğum gününde dışarıdan gönderilen ve kurum güvenliği için tehlikeli olmayan bir hediyeyi kabul etme hakkına sahiptir (5275 s.K. m.69). Çocuk hükümlüler, altmış beş yaşını tamamlamış olanlar ve beraberinde çocuğu bulunan kadın hükümlüler, idare ve gözlem kurulu kararıyla belirtilen zaman dilimi dışında da hediye kabul edebilir. Görüş sırasında para, kıymetli evrak ve eşya verilemez; para gönderimi kurumun emanet para birimi üzerinden yapılır.
İlgili diğer konular
Ceza yargılamasının genel akışı için ceza hukuku sayfamıza, terimlerin karşılığı için hukuk sözlüğü sayfamıza bakabilirsiniz. Sitede başka bir konu arıyorsanız site içi arama sayfasını kullanabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Eşim cezaevinde, haftada kaç kez telefon edebilir?
Kapalı kurumlarda kural olarak haftada bir kez ve on dakikayı geçmemek üzere. Görüntülü görüşme altyapısı kurulu olan kurumlarda haftalık süre otuz dakikadır ve hafta içinde en çok üç görüşmeye bölünebilir. Haftalık ziyaret hakkı kullanılmazsa ertesi haftaya otuz dakika eklenir, ancak bu süre bir sonraki haftaya devredilemez.
2. Ben teyzesiyim, arayabilir mi?
Kapalı kurumlarda telefon görüşmesi eş, dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasi bakımından mümkündür. Teyze bu çevrenin içindedir; ancak numaranın önceden kuruma bildirilmesi ve yakınlığın belgelendirilmesi gerekir.
3. Yazdığım mektup ona verilmemiş, ne yapabilirim?
Mektup kısmen ya da tamamen sakıncalı görülmüşse disiplin kurulu kararı tebliğ edilir. Tebliğden itibaren infaz hâkimliğine şikâyet süresi işler; başvurulmazsa karar uygulanır. Karar üzerinde hangi mercie ve kaç gün içinde başvurulacağının açıkça gösterilmesi zorunludur.
4. Babası vefat etti, hemen haber verebilir miyiz?
Evet. Altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerin ölüm, ağır hastalık, salgın hastalık veya doğal afet hâllerinde hükümlüler kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılır ve bu görüşme haftalık haktan sayılmaz. Disiplin cezası bulunsa dahi bu görüşme engellenemez. Durumu belgeleyen evrakla birlikte kuruma bildirim yapılmalıdır.
5. Avukatına yazdığı mektup da okunuyor mu?
Hayır. Hükümlünün resmî makamlara veya savunması için avukatına gönderdiği mektup, faks ve telgraflar denetime tâbi değildir. Aynı şekilde haberleşme cezası uygulansa bile avukatla ilişkiler bu cezanın dışındadır.
Büromuz
Kadıoğlu Hukuk ve Arabuluculuk Bürosu Küçükçekmece’dedir; İstanbul’daki ceza infaz kurumlarına ilişkin işler de takip edilir. Görüşme talebiniz için iletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Nereden başlayacağınızdan emin değilseniz Durumunuza Göre Ne Yapmalısınız? sayfasına bakabilirsiniz.