Ataşehir'de İş Hukuku: İFM, Beyaz Yaka, Rekabet Yasağı

Ataşehir, 2008 yılında Kadıköy, Ümraniye ve Üsküdar'ın bazı bölgelerinden ayrılarak ilçe olmuş genç bir yerleşim bölgesidir. İlçenin önemli özelliği İstanbul Finans Merkezi (İFM)'nin burada bulunmasıdır; T.C. Merkez Bankası, Hazine ve Maliye Bakanlığı birimleri, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ve çok sayıda özel banka merkezi binası Ataşehir sınırları içindedir. Bu finans yoğun yapı, Ataşehir'de iş hukuku uyuşmazlıklarının büyük bölümünü beyaz yaka karakterli yapar: hedef prim, performans primi, uzun saatler, susturma anlaşmaları, rekabet yasağı. Bu yazı Ataşehir'de iş hukuku uyuşmazlıkları yaşayan çalışan ve işverenler için güncel kuralları ele alır.

Ataşehir'in yargı çevresi ve İş Mahkemesi

1 — Ataşehir, Kartal'a bağlıdır. İstanbul Anadolu Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi'nin bulunduğu adliye Kartal'dadır; Ataşehir sakinlerinin iş hukuku davaları da buraya düşer. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.6/1 iş mahkemesinin yetkisini davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer olarak belirler; bunlar kesin yetki değildir ancak işçi lehine seçim yapabilir. İFM'de çalışan bir mühendis veya banka personeli davasını Kartal'da açabilir.

2 — Dava şartı arabuluculuk. 7036 sayılı Kanun m.3 iş uyuşmazlıklarının büyük bölümü için arabuluculuğa başvurmayı dava şartı olarak düzenler. İşçi alacağı (kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin ücreti, hafta tatili, bayram-genel tatil, prim, ikramiye), işveren alacağı, iş kazası-meslek hastalığına dayalı maddi-manevi tazminat, işe iade talebi arabuluculuk kapsamındadır. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Son toplantı tarihinden itibaren iki hafta içinde dava açılır (işe iade için).

3 — İşe iade süreleri. İş sözleşmesi feshedilen çalışan feshin bildirim tarihinden itibaren bir ay içinde arabuluculuk başvurusu yapar (4857 m.20/1; 7036 m.3/14). Arabulucu toplantısı yapılmazsa veya anlaşmazlık tutanağı düzenlenirse iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Ataşehir'deki finans kuruluşlarında işten çıkarmalar genellikle hızlı ve belgesiz gerçekleşir; süre takibi kritiktir.

Beyaz yaka alacakları

4 — Kıdem ve ihbar tazminatı. Kıdem tazminatı 1475 sayılı eski İş Kanunu m.14 çerçevesinde hesaplanır; bir yıldan fazla kıdemi olan ve emeklilik, haklı fesih, askerlik, evlilik (kadın), ölüm gibi sebeplerle sözleşmesi sona eren işçi için her yıl için otuz günlük brüt ücret tutarında ödenir. İhbar tazminatı 4857 m.17 uyarınca kıdemi altı ay-18 ay arasında 4 hafta, 18 ay-3 yıl arasında 6 hafta, 3 yıl üzeri 8 hafta olarak hesaplanır; fesheden taraf öder (işçi veya işveren).

5 — Fazla mesai: ayrı bir alacak. 4857 m.41 haftalık 45 saati aşan çalışmayı fazla mesai sayar ve %50 zamlı ücret öder. Ataşehir'de İFM, finans kuruluşları ve danışmanlık şirketlerinde yıllık ortalama uzun saatler yaygındır; "performans primi var, fazla mesai ödenmiyor" tipindeki tutum hukuka aykırıdır. Tazminat hesabı tanık + e-posta/mesaj kayıtlarına dayanabilir; bordroda açıkça gösterilmemişse ispat işçi lehine değerlendirilir (Yargıtay 9. HD içtihadı).

6 — Prim ve ikramiye alacakları. Finans sektöründe yıllık performans primi, satış primi, hedef primi önemli gelir kalemidir. Yargıtay içtihatları primi "ücretin eki" sayar; ödenmemişse ücret alacağı hükümlerine tabidir (TBK m.400 vd., 4857 m.32). İş sözleşmesi feshedilen çalışanın orantı olarak hak kazandığı prim ödenir. Bordroda görülmeyen "zarf primi" ücret sayılır ve kıdem-ihbar matrahına girer.

Rekabet yasağı ve susturma anlaşmaları

7 — Rekabet yasağı: sıkı sınırlar. TBK m.444 iş sözleşmesinde rekabet yasağının geçerli olması için yazılı ve belirli yer, süre, konu ile sınırlı olmasını şart koşar. m.445 süresi iki yılı aşamayacağını düzenler. m.446 işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı şekilde tehlikeye düşüren rekabet yasaklarının mahkemece sınırlanabileceğini kabul eder. Ataşehir finans kuruluşlarında "bir yıl boyunca aynı sektörde çalışamazsın" tipi sözleşmelerin mahkemede denetime tabi olduğu bilinmelidir.

8 — NDA ve gizlilik. Gizlilik sözleşmeleri (Non-Disclosure Agreement) finans ve teknoloji sektöründe yaygındır. Yasa aykırı veya iş hukukuna aykırı bir uygulamayı bildiren çalışanın (whistleblower) NDA gerekçesiyle susturulması TBK m.27 (ahlâka aykırı sözleşme) ve TCK (iftira, suçu bildirmeme vb.) ile sınırlıdır. "İşverenin tüm fiillerinden söz etmeyeceksin" tipi geniş NDA'lar mahkeme önünde dar yorumlanır.

9 — Mobbing: Yargıtay HGK içtihadı. İşyerinde psikolojik taciz (mobbing) için sistematik, süreklilik arz eden, dışlayıcı davranışların kanıtlanması gerekir. Yargıtay HGK 25.12.2012 tarih 2012/9-1925 esas, 2012/1961 karar sayılı kararı mobbing kriterlerini sistematize etti. Manevi tazminat, iş sözleşmesinin haklı fesih sebebi, kıdem alma hakkı doğurabilir (4857 m.24/2).

İFM ve ikincil düzenlemeler

10 — İstanbul Finans Merkezi Kanunu. 7429 sayılı İstanbul Finans Merkezi Kanunu (RG 28.06.2022/31880) İFM alanı içindeki finansal kuruluşlar için özel çalışma izni, vergi, gümrük, Türk Lirası dışı para birimiyle sözleşme gibi düzenlemeler getirir. İş hukuku bakımından ise genel iş kanunları uygulanır; "İFM bölgesinde iş hukuku farklıdır" iddiası yanlıştır.

11 — Yabancı çalışanlar: 6735. İFM'de çalışan yabancıların çalışma izni 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve bağlı yönetmeliklere tabidir. Yabancının iş sözleşmesinde Türk hukuku geçerlidir; mahkemesi Kartal İş Mahkemesi'dir. İltica, çalışma izni süresinin bitmesi, sınır dışı etme gibi durumlarda iş sözleşmesinin feshi gündeme gelir.

Sık sorulan sorular

1. Ataşehir'de bankadan atıldım, davamı nerede açacağım?
Önce arabuluculuğa başvurmalısınız (7036 m.3). Anlaşma sağlanmazsa Kartal Adliyesi'ndeki iş mahkemesinde iki hafta içinde dava açılır. Davalı bankanın merkezi ya da işin yapıldığı yer (Ataşehir) yetkilidir.

2. Hedef primim ödenmedi, zamanaşımı ne?
Prim ücret eki sayıldığından ücret alacağı hükümleri uygulanır. Zamanaşımı beş yıldır (4857 m.32/8). Dava açmak için önce arabuluculuk şarttır.

3. İstifa ettim, rekabet yasağı sözleşmemi geçerli mi?
Yazılı olması, belirli yer-süre-konu ile sınırlanması, en çok iki yıl olması gerekir. Ekonomik geleceğinizi hakkaniyete aykırı şekilde kısıtlıyorsa mahkeme sınırlayabilir (TBK m.446). Rekabet yasağı karşılığında ücret ödenmemişse geçerliliği tartışmalıdır.

4. Mesai saatlerim bordroya yazılmıyor, fazla mesaimi kanıtlayabilir miyim?
Evet. E-posta, kart okuma kayıtları, tanık beyanları, GPS/kurum sistemi kayıtları delil olabilir. Yargıtay içtihadı bordroya kaydedilmemiş fazla mesaiyi ispat yükünü işveren üzerine çevirir.

5. İFM'deki şirket Amerikan yöneticiye bağlı, hangi hukuk uygulanır?
İş sözleşmesi Türkiye'de ifa ediliyorsa (yerleşim yeri Türkiye) Türk iş hukuku uygulanır (MÖHUK m.27). Türk kamu düzeni asgari çalışan haklarını güvence altına alır; sözleşmede yabancı hukuk seçilse dahi minimum Türk hukuku güvenceleri korunur.

Bu yazı Ataşehir ve İFM'de iş hukuku uyuşmazlığı yaşayan çalışan ve işverenler için bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. İlgili kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerinden teyit edilmiştir.