Yabancılar Hukuku

Q: Sınır dışı (deport) kararına kaç gün içinde itiraz edilir?

Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur ve başvuru, kararı veren makama da bildirilir. Mahkemenin kararı kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi yapılamaz (m.53/3).

Yabancılar hukuku, Türkiye’deki yabancı uyruklu kişilerin ülkeye giriş, kalış, çalışma ve statü kazanma süreçlerini düzenler. Başlıca kaynaklar 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’dur. Bu alanda verilen kararların hemen tamamı idari işlemdir; bu nedenle başvuru mercii ve süre, işin esasından önce gelir. Bu sayfa, en sık karşılaşılan başlıkları dayanakları ve süreleriyle açıklar.

İkamet izni çeşitleri

Vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur; izin altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder (6458 m.19). Diplomasi memurları ile Mavi Kart sahipleri gibi bazı yabancılar bundan muaftır (m.20).

İzin türü	Kimlere	Süre	Dayanak
Kısa dönem	Taşınmazı bulunanlar, iş kuracaklar, turizm, tedavi, araştırma	Her defasında en çok iki yıl; yatırım ve KKTC vatandaşlarında beşer yıl	m.31
Aile	Destekleyicinin yabancı eşi ile kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı çocuğu	Her defasında en çok üç yıl; destekleyicinin iznini aşamaz	m.34
Öğrenci	Ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri	Öğrenim süresine bağlı	m.38
Uzun dönem	Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olanlar	Süresiz	m.42–43
İnsani	Çocuğun yüksek yararı, çıkışın yaptırılamaması gibi hâller	Bakanlıkça belirlenen süre	m.46
İnsan ticareti mağduru	Kuvvetli şüphe duyulan kişiler	Otuz gün	m.48

Aile ikamet izninde şartlar izni alacak kişide değil, destekleyicide aranır: fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan gelir, uygun barınma ve tüm fertleri kapsayan sağlık sigortası, son beş yılda aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak ve en az bir yıldır ikamet izniyle kalmak (m.35). Boşanma hâlinde Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl bu izinle kalmışsa kısa dönem izni verilebilir; aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse bu süre aranmaz (m.34/6).

Uzun dönem izninde sekiz yıllık kesintisiz kalışın yanında son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni bakımından tehdit oluşturmamak aranır (m.43). Bu izne sahip yabancılar; askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf araç ithali dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (m.44).

İkamet izninin reddi, iptali veya uzatılmaması

Ret ve iptal sebepleri dört izin türünde de benzer bir çerçevede toplanır: aranan şartların yerine getirilmemesi veya sonradan ortadan kalkması, iznin veriliş amacı dışında kullanılması ve hakkında geçerli sınır dışı etme ya da giriş yasağı kararı bulunması (m.33, m.36, m.40). Uzun dönem izni ayrıca, ciddi tehdit oluşturma ile sağlık, eğitim ve zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalma hâlinde iptal edilir (m.45).

Bu kararların iptali için idare mahkemesinde dava açılır ve kural olarak altmış günlük süre işler (İYUK m.7). Kısa dönem izninin reddi ve iptaline karşı açılan davalarda 2024’te özel bir usul getirilmiştir: dosya, savunmanın verilmesi veya savunma süresinin geçmesiyle tekemmül etmiş sayılır ve duruşma mahkemenin takdirindedir (6458 m.31/7). Ayrıntı için İdare Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Çalışma izni ve Turkuaz Kart

Başvurular yurt içinde doğrudan Bakanlığa, yurt dışında yabancının bulunduğu ülkedeki büyükelçilik ya da başkonsolosluklara yapılır (6735 m.7/1). Belgeler tamsa değerlendirme otuz gün içinde tamamlanır (m.7/8). Uygulamada en çok hak kaybına yol açan nokta uzatmanın zamanıdır: uzatma başvurusu, iznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılır; sonra yapılan başvurular reddedilir (m.7/3).

Aşama	Azami süre	Dayanak
İlk başvuru	Bir yıl (iş veya hizmet sözleşmesi süresini aşamaz)	6735 m.10/1
İlk uzatma (aynı işveren)	İki yıl	m.10/2
Sonraki uzatmalar (aynı işveren)	Üç yıl	m.10/2
Süresiz çalışma izni	Uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olanlar başvurabilir	m.10/3

Farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvuru uzatma değil, yeniden ilk başvuru sayılır. Limited şirketlerin ortak olan müdürü ile anonim şirketlerin ortak olan yönetim kurulu üyesi de çalışma izni alarak çalışabilir (m.10/5). Turkuaz Kart ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere verilir; geçiş süresi kaydının kaldırılması başvurusu, sürenin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren yapılır, geç kalınırsa kart geçersiz hâle gelir (m.11/2).

Bakanlığın verdiği kararlara karşı ilgililer, tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edebilir; itirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna gidilir (m.21/2). İzinsiz çalışma ise üç sonuç doğurur: yabancıya ve işverene idari para cezası verilir (m.23/5), yabancı sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir (m.23/8) ve işveren dönüş masraflarını karşılamakla yükümlü tutulur (m.23/9).

Sınır dışı etme (deport) ve idari gözetim

Sınır dışı etme kararı, Göç İdaresinin talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır ve gerekçesiyle birlikte tebliğ edilir (6458 m.53/1–2). Karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur; başvuru, kararı veren makama da bildirilir. Mahkeme dosyanın tekemmülünden itibaren on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Yabancının kendi rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi yapılamaz (m.53/3).

Kanunun 54. maddesi karar alınacak hâlleri sayar: sahte belge kullanma, vize veya ikamet izni süresini on günden fazla aşma, çalışma izni olmadan çalışma, giriş yasağına rağmen ülkeye gelme gibi. Buna karşılık 55. madde bir koruma listesi öngörür: gideceği ülkede ölüm cezası, işkence veya onur kırıcı muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunanlar, yaş, hamilelik veya ciddi sağlık sorunu nedeniyle seyahati riskli görülenler, insan ticareti ve şiddet mağdurları. Karar alınanlara ülkeyi terk için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınabilir (m.56).

İdari gözetim ayrı bir karardır ve ayrı bir yola tabidir. Geri gönderme merkezlerindeki gözetim altı ayı geçemez; işlemler yabancının iş birliği yapmaması nedeniyle tamamlanamıyorsa en fazla altı ay daha uzatılabilir ve devamında zaruret bulunup bulunmadığı her ay değerlendirilir (m.57/3–4). Karara karşı sulh ceza hâkimine başvurulur; başvuru gözetimi durdurmaz, hâkim beş gün içinde karar verir ve kararı kesindir (m.57/6). Gözetim yerine belirli adreste ikamet, bildirim, teminat veya elektronik izleme gibi alternatif yükümlülükler de getirilebilir (m.57/A).

Türkiye’ye giriş yasağı

Giriş yasağı, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakınca görülen yabancılar hakkında uygulanabilir; sınır dışı edilenlerin girişi ise ayrıca yasaklanır (6458 m.9/1–2). Süresi en fazla beş yıldır; ciddi tehdit bulunması hâlinde en fazla on yıl daha artırılabilir (m.9/3). İki hâlde yasak kararı alınmayabilir: izin süresi sona eren ve durumu tespit edilmeden önce çıkmak için valiliğe başvuranlar, idari para cezalarını ödemiş ve ihlal sürelerini aşmamışlarsa (m.9/4); terke davet edilenlerden süresinde ülkeyi terk edenler (m.9/5). Yasağın kaldırılması da mümkündür (m.9/6). Ayrıntı için tahdit kodu ve giriş yasağı yazımıza bakabilirsiniz.

Türk vatandaşlığının kazanılması

Genel şartlar 5901 sayılı Kanunun 11. maddesindedir: ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, başvurudan geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek, yerleşme kararını davranışlarla teyit etmek, genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak, iyi ahlak sahibi olmak, yeteri kadar Türkçe konuşabilmek, geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması. Aranan süre içinde toplam on iki ayı geçmemek üzere yurt dışında bulunulabilir (m.15).

Evlilik tek başına yeterli değildir: evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz; en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar başvurabilir ve ayrıca aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması aranır (m.16). Anlaşmalı evlilikle alınıp sonradan iptal edilen ikamet izinleri, sürelerin toplanmasında hesaba katılmaz (6458 m.37/3).

İstisnai yol Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır (5901 m.12). Yatırım yoluyla vatandaşlık, bu maddenin (b) bendi ile Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 20/2. maddesine dayanır; Yönetmelik en az 500.000 ABD doları sabit sermaye yatırımı, tapuya üç yıl satılmama şerhi konulan en az 400.000 ABD doları değerinde taşınmaz, en az elli kişilik istihdam ile üç yıl tutma şartıyla mevduat, Devlet borçlanma aracı veya yatırım fonu katılma payı seçeneklerini sayar. Tutarlar Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebildiğinden başvurudan önce yürürlükteki metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Yabancıların taşınmaz edinmesi ve şirket kurması

Taşınmaz ediniminin çerçevesi 2644 sayılı Tapu Kanununun 35. maddesidir. Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir; edinilenlerin toplam alanı özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez; Cumhurbaşkanı bu miktarı iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Yapısız taşınmaz alanlar, geliştirecekleri projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunmak zorundadır; askerî yasak ve güvenlik bölgeleri ile stratejik bölgelerde ayrı sınırlamalar geçerlidir.

Türkiye’de kurulu bir şirket üzerinden edinimde ölçüt ortaklık yapısıdır: yabancı gerçek kişilerin, yabancı kanunlara göre kurulmuş tüzel kişilerin veya uluslararası kuruluşların yüzde elli veya daha fazla paya sahip olduğu ya da yöneticilerin çoğunluğunu atayabildiği şirketler, ana sözleşmelerindeki faaliyet konularını yürütmek üzere taşınmaz edinebilir (m.36).

Şirket kurma bakımından 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu iki ilke koyar: anlaşmalar ve özel kanun hükümleri aksini öngörmedikçe doğrudan yabancı yatırım serbesttir ve yabancı yatırımcılar yerli yatırımcılarla eşit muameleye tabidir (m.3/a). Net kâr, temettü, satış ve tasfiye bedelleri bankalar aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edilebilir (m.3/c); irtibat bürosu açılması da mümkündür (m.3/h). Ayrıntı için Ticaret Hukuku ve Gayrimenkul Hukuku sayfalarına bakabilirsiniz.

Görevli merci ve süreler

Karar	Nereye	Süre	Dayanak
Sınır dışı etme kararı	İdare mahkemesi	Tebliğden itibaren 7 gün	6458 m.53/3
İdari gözetim kararı	Sulh ceza hâkimliği	Kanunda başvuru süresi yok; hâkim 5 gün içinde karar verir	6458 m.57/6
Elektronik izleme yükümlülüğü	Sulh ceza hâkimliği	Hâkim 5 gün içinde karar verir	m.57/A-5
İkamet izninin reddi veya iptali	İdare mahkemesi	60 gün	İYUK m.7
Çalışma izninin reddi veya iptali	Bakanlığa itiraz, reddi hâlinde idari yargı	Tebliğden itibaren 30 gün	6735 m.21/2
Vatandaşlık başvurusunun reddi	İdare mahkemesi	60 gün	İYUK m.7

Sınır dışı etme ile idari gözetim aynı olayda birlikte görülse de ayrı kararlardır, ayrı mercilere gider; biri için açılan dava diğerini kendiliğinden kapsamaz.

Yabancılar Hukuku Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. İkamet izni başvurum reddedildi, ne yapabilirim?
Ret kararı bir idari işlemdir; iptali için idare mahkemesinde dava açılır ve kural olarak İYUK m.7’deki altmış günlük süre işler. Kısa dönem izninin reddi ve iptaline karşı açılan davalarda ayrıca 6458 m.31/7’deki özel usul uygulanır.

2. Sınır dışı (deport) kararına kaç gün içinde itiraz edilir?
Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur ve başvuru, kararı veren makama da bildirilir. Mahkemenin kararı kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi yapılamaz (m.53/3).

3. İdari gözetim en fazla ne kadar sürebilir?
Altı ayı geçemez; işlemler yabancının iş birliği yapmaması nedeniyle tamamlanamıyorsa en fazla altı ay daha uzatılabilir (m.57/3). Karara karşı sulh ceza hâkimine başvurulur; başvuru gözetimi durdurmaz (m.57/6).

4. Giriş yasağı ne kadar sürer, kaldırılabilir mi?
En fazla beş yıldır; ciddi tehdit bulunması hâlinde en fazla on yıl daha artırılabilir (m.9/3). Göç İdaresi yasağı kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için girişe izin verebilir (m.9/6).

5. Türk vatandaşıyla evlenen yabancı vatandaşlığı doğrudan kazanır mı?
Hayır. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar başvurabilir; ayrıca aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması aranır (5901 m.16).

6. Çalışma izni uzatma başvurusunu süresinde yapmazsam ne olur?
Başvuru reddedilir. Uzatma, iznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan istenir (6735 m.7/3). Turkuaz Kartta geçiş süresi kaydının kaldırılmasında da benzer bir kural vardır (m.11/2).

7. Yabancı bir kişi Türkiye’de ne kadar taşınmaz edinebilir?
Edinilenlerin toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez; Cumhurbaşkanı bu miktarı iki katına kadar artırabilir (2644 m.35). Askerî yasak ve güvenlik bölgeleri ile stratejik bölgelerde ayrı sınırlamalar uygulanır.

8. Çalışma izni olmadan çalışmanın sonuçları nelerdir?
Hem yabancıya hem işverene idari para cezası verilir, yabancı sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir ve işveren dönüş masraflarından sorumlu tutulur (6735 m.23). Bu durum, sınır dışı etme kararı alınacak hâller arasında da sayılmıştır (6458 m.54/1-ğ).

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir. Somut durumunuz için ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.

Bu alanda yayımladığımız yazılar

Bu alandaki yazılarımız

Yabancılar Hukuku yazılarının tamamı