Dava Harcı Hesaplama

Dava Harcı Nedir?

Dava harcı, bir davanın açılması için ödenmesi gereken yasal ücrettir. Dava açılırken başvurma harcı ve, değeri belli davalarda, peşin harç ödenir. Nispi karar ve ilam harcı 2026 tarifesinde hüküm altına alınan değerin binde 68,31'idir; dava açılırken dava değeri üzerinden bunun dörtte biri peşin alınır, kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (Harçlar K. m.28/a).

Nispi harç ve maktu harç

Yargı harçları iki ölçüyle alınır: değeri belli olan işlemlerde değer üzerinden nispi (orana bağlı) harç, işlemin türüne göre ise maktu (sabit tutarlı) harç (Harçlar Kanunu m.15). Konusu belli bir değerle ilgili davalarda karar ve ilam harcı, mahkemenin hüküm altına aldığı değerin binde 68,31'idir. Nispi harç kapsamına girmeyen davalarda, taraf teşkili (davalı gösterilmesi) mümkün olmayan davalarda verilen esas hakkındaki kararlarda ve davanın reddi kararlarında ise maktu karar ve ilam harcı alınır; bu tutar 2026 tarifesinde 732,00 TL'dir. Hesaplayıcıdaki “Hesaplama Tipi” seçimi bu ayrıma karşılık gelir.

Maktu tutarlar ve nispi harcın alt sınırı kural olarak her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır (Harçlar K. mükerrer m.138). Bu nedenle hesaplayıcının sonucu yalnızca belirtilen yılın tarifesi için geçerlidir.

Peşin harç ve karar harcının kalanı

Nispi karar ve ilam harcının tamamı dava açılırken istenmez: dörtte biri peşin alınır, geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (Harçlar K. m.28/a). Hesaplayıcının gösterdiği “peşin harç” bu dörtte birdir. Harcın tamamı ise dava dilekçesindeki değere göre değil, mahkemenin hüküm altına aldığı değere göre hesaplanır; bu yüzden karardan sonra ödenecek tutar, hesaplayıcının gösterdiği “kalan” tutardan farklı çıkabilir. Maktu harçlar ise ilgili işlem yapılmadan önce peşin ödenir (m.27).

Bir istisnaya dikkat edilmelidir: ölüm ve cismani zarar (bedensel zarar) nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide birdir (m.28/a). Hesaplayıcı bu ayrımı yapmaz; bu davalarda gösterdiği peşin harç, ödenecek tutardan yüksektir. Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davalarında da Anayasa Mahkemesinin bu bende ilişkin iptal kararları nedeniyle ayrık durumlar vardır.

Başvurma harcı

Başvurma harcı; dilekçe veya tutanakla dava açılırken, davaya müdahale edilirken ya da ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti istenirken alınan maktu harçtır (Harçlar K. (1) sayılı tarife, I). Tutarı dava değerine göre değil, başvurulan mahkemeye göre değişir: 2026 tarifesinde sulh mahkemeleri için 335,20 TL, asliye mahkemeleri için 732,00 TL'dir. Hesaplayıcıdaki “Mahkeme Türü” seçimi yalnızca bu kalemi etkiler; “Diğer” seçeneği asliye mahkemesi tutarıyla hesaplanır.

Gider avansı ve delil avansı

Davacı, harçların yanında Adalet Bakanlığının her yıl çıkardığı gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı da dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m.120/1). Gider avansının yatırılmış olması bir dava şartıdır (m.114/1-g). Avansın dava sırasında yetersiz kaldığı anlaşılırsa mahkeme, tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verir (m.120/2); dava şartı eksikliği verilen kesin süre içinde giderilmezse dava usulden reddedilir (m.115/2).

Tanık, bilirkişi veya keşif gibi bir delile dayanan taraf, o delil için mahkemenin belirlediği avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Yatırmazsa karşı taraf bu avansı ödeyebilir; o da ödemezse talep edilen delilden vazgeçilmiş sayılır (m.324/1-2). Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlere ilişkin hükümler saklıdır (m.324/3); bu işlerde hâkimin kendiliğinden başvurduğu delillerin giderleri için ayrı bir düzen vardır (m.325). Kullanılmayan avans, hüküm kesinleştikten sonra mahkemece kendiliğinden iade edilir (m.333). Hesaplayıcı gider avansını hesaplamaz; tutar her yıl yayımlanan tarifeden kontrol edilmelidir.

Harç ödenmezse ne olur?

Yargı işlemlerinden alınacak harç ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz. Harcı ödemesi gereken taraf ödemezse karşı taraf ödeyebilir; bu durumda işlemlere devam edilir ve ödenen para ayrıca bir isteğe gerek olmadan hükümde dikkate alınır (Harçlar K. m.32). Karar harcının kalanının ödenmemiş olması ise hükmün tebliğine, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir (m.28/a). Süresinde ödenmeyen harç, mahkemece vergi dairesine bildirilir ve vergi dairesince tahsil edilir (m.37).

Harcı kim, ne zaman öder?

Yargı harçlarını kural olarak davayı açan ya da harca konu işlemin yapılmasını isteyen kişi öder (Harçlar K. m.11). Başvurma harcı ile peşin harç dava açılırken, maktu harçlar ilgili işlemden önce yatırılır. Harçlar aynı zamanda yargılama giderlerindendir (HMK m.323/1-a): dava sonunda mahkeme, giderlerin hangi tarafa ve hangi oranda yükletileceğine kendiliğinden karar verir ve bunu hükümde gösterir (m.332). Kural olarak giderler aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (m.326/1); dava açarken harcı ödeyen davacı davayı kazanırsa, bu tutarın karşı taraftan alınmasına hükmedilir.

Harcı ödeyecek durumda değilseniz: adli yardım

Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumdaki kişi, talebi açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334/1). Adli yardım; yargılama giderlerinden geçici muafiyet, teminat göstermekten muafiyet, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini sağlar (m.335/1). Talep, işi karara bağlayacak mahkemeye; iddianın özeti, deliller ve mali durumu gösteren belgelerle yapılır ve bu talebe ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (m.336).

Adli yardım, daha önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz (m.337/3); bu nedenle harç ödenmeden, dava açılırken istenmesi önem taşır. Talebin reddine ilişkin karara, tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilebilir (m.337/2). Yabancılar için ayrıca karşılıklılık şartı aranır (m.334/3).

Harçtan muaf dava ve kişiler

Bazı dava ve kişiler kanunla harçtan muaf tutulmuştur. Başlıca örnekler:

• Tüketici mahkemelerinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/2).
• 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki başvurular ve verilen kararların icrası için yapılan işlemler; bunlardan harç, yargılama gideri veya posta gideri alınmaz (6284 s.K. m.20/1).
• Cumhuriyet savcılarının kamu adına hukuk mahkemelerinde açtığı davalar (Harçlar K. m.13/i).
• Genel bütçeye dâhil idarelerin işlemleri (m.13/j). Harç bu işlemlerde idareden alınmaz; ancak hesaplanan harcın, idarenin haklılığı oranında karşı taraftan tahsiline karar verilir.
• İş mahkemelerince işçi lehine hükme bağlanan hak ve alacakların takibinde işçiden harç alınmaz; bu harç, işçi haklı çıkarsa takip sonunda borçludan tahsil edilir (m.33). Bu kural hükme bağlanmış alacağın takibine ilişkindir; dava açılırken ödenen harçları düzenlemez.

Yargılama giderlerinin genel çerçevesi için dava ve uyuşmazlık çözümü sayfasına, terimlerin kısa açıklamaları için hukuk sözlüğüne bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Davam kısmen kabul edilir veya reddedilirse ödediğim harç ne olur?
İki taraf da kısmen haklı çıkarsa mahkeme yargılama giderlerini, harçlar dâhil, tarafların haklılık oranına göre paylaştırır (HMK m.326/2). Bu fıkra manevi tazminat davaları ile kamulaştırmasız el atma sebebine dayalı tazminat davaları yönünden Anayasa Mahkemesince iptal edildiğinden, bu davalarda paylaştırma ayrıca değerlendirilir. Dava reddedilirse karar ve ilam harcı maktu olarak alınır (Harçlar K. (1) sayılı tarife, III-2-a). Peşin ödenen harç, işin sonunda ödenmesi gerekenden fazla çıkarsa fazlası istek üzerine geri verilir (Harçlar K. m.31); kullanılmayan gider avansı ise hüküm kesinleştikten sonra mahkemece kendiliğinden iade edilir (HMK m.333).

2. Sulh olursak, davayı kabul eder veya davadan feragat edersem karar harcı azalır mı?
Evet. Davadan feragat, davayı kabul veya sulh ilk duruşmada gerçekleşirse karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonra gerçekleşirse üçte ikisi alınır (Harçlar K. m.22). Açılmış bir davada uyuşmazlık arabuluculukla çözülür ve karar arabuluculuk son tutanağına dayanırsa, tarifede bu kararlar için öngörülen maktu harç alınır ((1) sayılı tarife, III-2-e). Sulh ve feragatin avukatlık ücretine etkisi için vekâlet ücreti hesaplama sayfasına bakabilirsiniz.

3. Her davada binde 68,31 oranı mı uygulanır?
Hayır. Binde 68,31, konusu belli bir değerle ilgili davalarda uygulanan genel orandır. Tarifede bazı hükümler için ayrı oran ve ayrı değer esası vardır: nafaka hükümlerinde bir yıllık nafaka tutarı üzerinden binde 11,38; bir taşınmazın paydaşlar arasında satış yoluyla ortaklığının giderilmesinde satış bedeli üzerinden binde 11,38; aynen taksiminde ise taksim edilen taşınmazın değeri üzerinden binde 4,55 ((1) sayılı tarife, III-1). Taşınmazın tahliyesi davalarında harç, yazılı sözleşme olsun veya olmasın bir yıllık kira bedeli üzerinden alınır (Harçlar K. m.17). Tarife ayrıca nispi harç için bir alt sınır öngörür; çok küçük değerli davalarda alınacak harç, oranla bulunan tutardan yüksek olabilir. Hesaplayıcı bu özel durumları ayırt etmez, genel oranla hesap yapar.

4. Hesaplayıcının gösterdiği tutara neler dâhil değildir?
Hesaplayıcı yalnızca başvurma harcını ve peşin harcı (maktu davalarda maktu karar ve ilam harcını) gösterir. Şunlar ayrıca ödenir veya ayrıca hesaplanır: Adalet Bakanlığının yıllık tarifesine göre belirlenen gider avansı (HMK m.120/1); tanık, bilirkişi, keşif gibi deliller için mahkemenin belirleyeceği delil avansı (m.324); karar harcının karardan sonra ödenen kalanı (Harçlar K. m.28/a); istinaf ve temyiz başvurularında alınan kanun yolu harçları ((1) sayılı tarife, IV); dava kaybedilirse karşı taraf lehine hükmedilecek vekâlet ücreti (HMK m.323/1-ğ, m.330). Vekâlet ücreti için vekâlet ücreti hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

5. Dava değerini düşük gösterirsem ne olur?
Değeri belirlenebilen davalarda dava dilekçesinde değer gösterilmesi zorunludur; gösterilmemişse davacıya tespit ettirilir, davacı kaçınırsa dilekçe işleme konmaz (Harçlar K. m.16; HMK m.119/1-d). Yargılama sırasında tespit edilen değerin dilekçedeki değerden fazla olduğu anlaşılırsa yalnızca o duruşma için devam edilir; bir sonraki duruşmaya kadar eksik değer üzerinden peşin harç tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz (Harçlar K. m.30). Ayrıca hâkim talep sonucuyla bağlıdır; dilekçede istenenden fazlasına karar veremez (HMK m.26). Talep sonucu ancak ıslahla (HMK m.176-177) ya da 31.07.2026'dan itibaren kısmi davada bir defaya mahsus (m.109/4) artırılabilir; artırılan kısım için peşin harç tamamlanır. Ayrıntı için ıslah harcı hesaplama sayfasına bakabilirsiniz. Dava değeri, kararın istinaf ve temyiz yoluna götürülüp götürülemeyeceğini de etkiler (HMK m.341/2, m.362/1-a); ayrıntı için temyiz kesinlik sınırı yazısına bakabilirsiniz.

6. Adli yardımla dava açtım; davayı kaybedersem harçları öder miyim?
Adli yardım, yargılama giderlerinden geçici muafiyet sağlar ve hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (HMK m.335/1-a, m.335/3). Adli yardım nedeniyle ertelenen giderler ile Devletçe ödenen avanslar, dava sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir; adli yardımdan yararlanan kişi haksız çıkarsa mahkeme, uygun görürse bu giderlerin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödenmesine karar verebilir (m.339/1). Tahsilin yararlananın mağduriyetine yol açacağı açıkça anlaşılırsa mahkeme, hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutabilir (m.339/2). Mali durum hakkında kasten veya ağır kusurla yanlış bilgi verildiği ya da mali durumun sonradan yeterince iyileştiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır (m.338).