Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?

Fazla mesai alacağı davalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman hakkın varlığı değil, ispatıdır. Çalışıldığı tartışmasız olan saatler, belge eksikliği yüzünden hüküm altına alınamayabilir.

Aşağıda fazla çalışmanın nasıl ispatlandığını, hangi belgenin ne değer taşıdığını ve imzalı bordronun neyi bitirip neyi bitirmediğini anlatıyoruz.

Fazla çalışma nedir, ne zaman başlar?

Haftalık çalışma süresi kanunda kırk beş saat olarak belirlenmiştir. Bu sürenin aşılması hâlinde aşan kısım fazla çalışmadır ve her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir.

Haftalık süre aşılmamakla birlikte günlük çalışmanın denkleştirme sınırlarını aşması hâlinde ise fazla sürelerle çalışma gündeme gelir; bu durumda zam oranı yüzde yirmi beştir.

Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı aranır ve yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz. Onay alınmamış olması işverenin ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; yapılan çalışma karşılıksız kalmaz.

İspat kimin üzerinde?

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bunu ispatla yükümlüdür. Ancak ödendiğini savunan işveren de ödemeyi ispatlamak zorundadır. Uygulamada bu ikili yük şöyle işler: işçi çalışmanın varlığını ortaya koyar, işveren karşılığının ödendiğini gösterir.

Hangi delil ne kadar güçlü?

İşyeri kayıtları. Puantaj cetveli, giriş-çıkış kayıtları, kartlı geçiş dökümü ve vardiya çizelgesi en güçlü delillerdir. Bu kayıtlar işverende bulunur; mahkemeden getirtilmesi istenebilir.

Banka kayıtları. Maaş dışında düzenli ek ödeme yapıldığını gösteren hesap hareketleri, fazla çalışmanın kısmen ödendiğine işaret edebilir.

Tanık beyanı. Kayıt bulunmayan işyerlerinde çoğu zaman tek yoldur. Tanığın aynı dönemde, aynı birimde çalışmış olması beyanın ağırlığını artırır. Buna karşılık işverenle husumetli olan ya da kendisi de benzer dava açmış bulunan tanığın beyanı ihtiyatla değerlendirilir.

Yazışmalar. Kurumsal e-posta saatleri, mesai dışı gönderilen görev talimatları ve mesajlaşma kayıtları destekleyici delil olur.

İmzalı bordro neyi bitirir?

İşçinin ihtirazi kayıt koymadan imzaladığı ve içinde fazla çalışma tahakkuku bulunan bordro, o ay bakımından ödemenin yapıldığına karine oluşturur. Bu karine ancak yazılı delille çürütülebilir; tanıkla aşılamaz.

Buna karşılık bordroda fazla çalışma sütunu hiç yoksa ya da sıfır gösterilmişse, o dönem bakımından tanık dinlenmesinin önü kapanmaz. Bordroyu imzalarken «ihtirazi kayıtla» ibaresi düşmek, sonradan çok şeyi değiştirir.

Hakkaniyet indirimi

Uzun dönemli ve tanık beyanına dayanan hesaplarda mahkemeler, işçinin izin, rapor ve tatil günlerini de gözeterek hesaplanan tutardan bir indirim yapabilir. Bu, alacağın reddi değil; her gün istisnasız fazla çalışıldığı varsayımının gerçekçi olmamasının sonucudur.

Zamanaşımı

Fazla çalışma ücreti bir işçilik alacağıdır ve beş yıllık zamanaşımına tabidir. Süre her aylık alacak için ayrı ayrı işler; bekleyen her ay geriye doğru kapanır.

Dava açmadan önce arabuluculuk aşamasının tamamlanması gerektiğini de unutmayın; bu zorunluluğu dava şartı arabuluculuk yazımızda anlattık.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Süreler ve tutarlar değişebilir; işlem yapmadan önce güncel resmî kaynağı esas alınız. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.