Muvazaalı Alt İşverenlik: Hizmet Tespitinde Ne Değişir?

Alt işverenlik (taşeronluk) ilişkisi, iş hukukunun en çok tartışılan kurumlarından biridir. Kanun bu ilişkiyi yasaklamaz; ancak yasal unsurlarını taşımayan, yalnızca kâğıt üzerinde kurulmuş bir alt işverenlik ilişkisine sonuç bağlamaz. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin incelenen kararı, bu durumun sosyal güvenlik tarafındaki yansımasını ele alıyor.

Olayda ne olmuştu?

Davalı işveren, temizlik ve kat hizmetleri için değişen alt işverenlerle sözleşmeler imzalamıştır. Ancak bu hizmet kapsamında çalıştırılması gereken sigortalıyı fiilen büro hizmetlerinde çalıştırmıştır. Yani sözleşmedeki iş ile yaptırılan iş örtüşmemektedir.

Sigortalı, iş sözleşmesinin feshi üzerine feshin geçersizliği ve işe iade davası açmıştır. Yargılama sonunda; asıl-alt işveren ilişkisinin büro hizmetinde çalıştırılan sigortalı açısından yasal unsurlarını taşımadığı, sigortalının başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi sayılması gerektiği ve feshin geçerli nedene dayanmadığı gerekçesiyle işe iadeye karar verilmiştir.

Ayrıca sigortalı, davalı işverenin 6772 sayılı Kanun kapsamında kalan bir kurum olması nedeniyle ilave tediye alacaklarının tahsili için dava açmış ve bu dava da kesinleşmiştir.

Sorun neydi?

Kesinleşen kararlara göre sigortalı başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisidir. Buna karşılık sigorta hizmet bildirimleri alt işveren üzerinden Kuruma yapılmıştır. Ortaya çıkan uyuşmazlık, kayıtlardaki işverenin düzeltilmesi ve alt işverenlerin davaya dâhil edilmesinin zorunlu olup olmadığı noktasında toplanmıştır.

Dairenin yaklaşımı

Karar üç önemli saptama yapıyor.

Birincisi, gerçek işverenin tespiti kamu düzenindendir. Kararda bu istemin bir anlamda hizmet döküm cetvelinde işverenin düzeltilmesi istemi olduğu, sonuçta kurum işleminin denetiminin söz konusu olduğu belirtilmiştir. Bu nitelendirme, davanın tarafların iradesine bırakılamayacağı anlamına gelir.

İkincisi, alt işverenlerin davaya dâhil edilmemesi sonuca etkili değildir. Gerekçe pratiktir: yasal unsurlarını taşımayan bir asıl-alt işverenlik ilişkisi nedeniyle alt işverenler prim alacağını isteyemeyeceklerine göre, onların hak alanını ilgilendiren bir durumdan söz edilemez.

Üçüncüsü, taraf teşkili usule ilişkin bir vakıadır. Kararda, taraf teşkilinin sağlanmasının veya sağlanmamasının diğer taraf lehine usulî kazanılmış hak oluşturmayacağı ve kararın esastan reddini gerektirmeyeceği belirtilmiştir.

Bu neden önemli?

• Sicil kaydı ile gerçek durum ayrışabilir. Sigorta bildiriminin hangi işveren üzerinden yapıldığı, gerçek işverenin kim olduğunu tek başına belirlemez.
• Yapılan iş, sözleşmenin başlığından önemlidir. Temizlik hizmeti için kurulan bir alt işverenlik ilişkisi altında büro işi yaptırılıyorsa, ilişkinin niteliği fiilî duruma göre değerlendirilir.
• Kesinleşen kararlar zincirleme etki doğurur. İşe iade ve alacak davalarında varılan sonuç, sosyal güvenlik yönündeki tespitin zeminini oluşturur.
• Kamu düzeni nitelemesi resen araştırmayı beraberinde getirir. Bu tür davalarda mahkemenin inceleme yükümlülüğü, tarafların sunduğu delillerle sınırlı kalmaz.

İşçi ve işveren için pratik başlıklar

• İşçi açısından: hizmet döküm cetvelindeki işveren adı yanlışsa, bu kayıt düzeltilebilir bir kurum işlemidir.
• İşveren açısından: alt işverenlik sözleşmesinin konusu ile fiilen yaptırılan iş arasındaki fark, ilişkinin tamamını tartışmaya açabilir.
• Her iki taraf açısından: prim, kıdem, ilave tediye ve işe iade sonuçları birbirine bağlıdır; biri belirlendiğinde diğerleri de etkilenir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hizmet tespiti davalarında süreler ve husumet yönü dosyaya göre değişir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.