Ümraniye, Çekmeköy ve Sancaktepe'de Yapı Kooperatifinden Çıkma ve İhraç: Süreler ve Haklar

Ümraniye, Çekmeköy ve Sancaktepe'de konut edinmenin yollarından biri uzun yıllardır yapı kooperatifleridir. Proje uzadıkça ya da aidat ve taksitler arttıkça iki soru öne çıkar: Ortak kooperatiften nasıl ve ne zaman çıkabilir? Kooperatif bir ortağı ihraç ederse (ortaklıktan çıkarırsa) ortağın elinde hangi yollar ve ne kadar süre vardır? Bu rehber, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun metnine dayanarak çıkma, ihraç, ayrılan ortağa yapılacak ödeme ve genel kurul kararlarına karşı dava konularını anlatır.

Kooperatiften çıkma: hak, bildirim ve zamanı

Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır (m.10). Ancak bu hak kanunda bazı sınırlara bağlanmıştır:

• Süre sınırı: Anasözleşme çıkma hakkını en çok beş yıl için sınırlayabilir; haklı ve önemli sebeplerle bu süreden önce çıkılabileceği de anasözleşmeye yazılabilir. Ortağın hiçbir şekilde çıkamayacağına dair hükümler geçersizdir (m.11).
• Bildirim: Çıkış, ancak bir hesap yılının sonu için ve en az altı ay önceden haber verilerek yapılır; anasözleşme daha kısa bir süre öngörebilir (m.12).
• Tazminat: Çıkış kooperatifin varlığını tehlikeye düşürüyorsa, ayrılan ortağın hakkaniyete uygun bir tazminat ödemesi anasözleşmeye konulabilir (m.10).

Yönetim kurulu, anasözleşmeye uygun çıkma isteğini kabul etmekten kaçınırsa ortak çıkma isteğini noter aracılığıyla kooperatife bildirir ve çıkma bildirim tarihinden itibaren gerçekleşir (m.13). Yani yönetimin "istifanı kabul etmiyoruz" demesi çıkışı engellemez.

Ek ödeme kararlarında özel çıkış hakkı: Ortakların kişisel sorumluluğunu ağırlaştıran veya ek ödeme yükü getiren kararlar için bütün ortakların dörtte üçünün rızası gerekir (m.52; kamu kredisi kullanan kooperatiflerde ayrık hüküm vardır). Bu kararlara katılmayan ortak, ilandan itibaren üç ay içinde çıktığını bildirirse karar onu bağlamaz; bu çıkış bir ayrılma tazminatına bağlanamaz.

Çıkmak yerine ortaklığı devretmek

Yapı kooperatifinde çıkmak tek yol değildir: ortaklık devredilebilir ve yönetim kurulu, devralan kişi ortaklık niteliklerini taşıyorsa onu ortaklığa kabul eder (m.14/3). Fark önemlidir. Çıkan ortağın alacağı anasözleşmeye ve ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanır ve ödeme ertelenebilir; devirde ise bedel devreden ile devralan arasında kararlaştırılır. Hangi yolun ortağın durumuna uygun düştüğü, anasözleşme hükümleri ve projenin aşaması birlikte okunarak değerlendirilir.

İhraç: sebep, usul ve üç aylık süre

Ortaklıktan çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilmelidir; anasözleşmede yazmayan bir sebeple ortak ihraç edilemez (m.16/1). İhraç kararını yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul verir; anasözleşme, ortağın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere yönetim kurulunu da yetkili kılabilir.

Kanunun öngördüğü usul şöyledir (m.16):

• Karar gerekçeli olarak tutanağa geçirilir ve ortaklar defterine yazılır.
• Kararın onaylı örneği, ortağa tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere verilir.
• Ortak, tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir.
• Kararı yönetim kurulu verdiyse ortak aynı üç ay içinde genel kurula itiraz da edebilir; itiraz noter aracılığıyla yönetim kuruluna tebliğ ettirilen bir yazıyla yapılır. Genel kurula itiraz edilirse yönetim kurulunun kararına karşı dava açılamaz; dava hakkı genel kurulun vereceği karara karşı kullanılır.
• Üç ay içinde genel kurula ya da mahkemeye başvurulmazsa ihraç kararı kesinleşir.

Okuyucunun durumu bakımından iki nokta atlanmamalıdır. Birincisi, ihraç kararı kesinleşmedikçe ortağın yerine yeni ortak alınamaz. İkincisi, kesinleşmeye kadar ortaklık hak ve yükümlülükleri devam eder (m.16 son fıkra); dava sürerken ödemelerin durumu bu nedenle ayrıca değerlendirilmelidir. Anasözleşme ihraçtan önce ortağa ihtar ve süre verilmesini öngörüyorsa bu usule uyulup uyulmadığı itiraz davasında incelenen konulardandır.

Ayrılan ortağa ne ödenir?

Çıkan veya çıkarılan ortağın ya da mirasçılarının kooperatif varlığı üzerindeki hakları anasözleşmede gösterilir ve yedek akçeler hariç olmak üzere, ortağın ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanır (m.17/1). Kooperatifin varlığını tehlikeye düşürecek iade ve ödemeler, genel kurul kararıyla üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Ayrılan ortağın alacakları, istenebilecekleri günden başlayarak beş yılda zamanaşımına uğrar. Ortağın sermaye veya mevduatından kısmen ya da tamamen yoksun kalacağına dair şartlar ise geçersizdir (m.17).

Genel kurul kararına karşı dava: bir ay

Kanuna, anasözleşmeye veya iyi niyet kurallarına aykırı genel kurul kararlarına karşı iptal davası, toplantıyı izleyen günden itibaren bir ay içinde kooperatif merkezinin bulunduğu yer mahkemesinde açılır (m.53). Dava açabilecek ortak, toplantıda hazır bulunup karara karşı kaldığını tutanağa geçirten; oy kullanmasına haksız olarak izin verilmeyen ya da çağrının veya gündem ilanının usulsüz yapıldığını veya yetkisiz kişilerin karara katıldığını ileri süren ortaktır. Yönetim kurulu ile belirli durumlarda yönetim kurulu üyeleri ve denetçiler de dava açabilir. İptal kararı bütün ortaklar için hüküm ifade eder.

Bu süre, anonim şirketlerdeki üç aylık iptal süresiyle (TTK m.445) karıştırılmamalıdır; kooperatifte süre toplantıyı izleyen günden itibaren bir aydır. Kooperatifler Kanunu'nda hüküm bulunmayan konularda anonim şirket hükümleri uygulandığından (m.98), ortağın vazgeçilemez haklarını ortadan kaldıran ya da kooperatifin temel yapısını bozan türden kararlar için TTK m.447'deki butlan hükmü gündeme gelebilir; TTK m.447 butlanı bir dava süresine bağlamamıştır.

İstanbul'da hangi mahkeme ve arabuluculuk

Kooperatifler Kanunu'ndan doğan hukuk davaları, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır ve basit yargılama usulüyle görülür (m.99). Bu davalara asliye ticaret mahkemesi bakar. Hâkimler ve Savcılar Kurulunun 2026 düzenlemesiyle İstanbul'daki asliye ticaret mahkemelerinin yargı çevresi il sınırlarının tamamıdır; bu nedenle Ümraniye, Çekmeköy veya Sancaktepe'deki bir kooperatifin davası Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'nde değil, Çağlayan'daki İstanbul Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülür. Ticaret hukukuna ilişkin genel bilgi ticaret hukuku sayfamızdadır.

Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Ayrılan ortağın iade alacağı için açılacak dava bu kapsamdadır. İhraca itiraz ve genel kurul kararının iptali davaları ise para konulu olmadığından bu şart bu davalar için aranmaz. Arabuluculuk sürecinde hak düşürücü sürelerin işlememesi kuralı dava şartı olan arabuluculuk, yani iade alacağı davası içindir (6325 m.18/A); bir aylık iptal süresi arabuluculuğa güvenilerek geçirilmemelidir. Kooperatif konutunun tapu ve inşaat aşamasına ilişkin sorular için gayrimenkul hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

1. Kooperatiften hemen çıkabilir miyim?
Kural olarak çıkış hesap yılı sonu için ve en az altı ay önceden bildirimle yapılır (m.12); anasözleşme daha kısa süre öngörebilir. Anasözleşme çıkma hakkını en çok beş yıl sınırlamış olabilir; haklı ve önemli sebeple erken çıkış ancak anasözleşmede öngörülmüşse mümkündür (m.11).

2. Yönetim istifamı kabul etmiyor. Ne yapabilirim?
Çıkma isteğinizi noter aracılığıyla kooperatife bildirirsiniz; çıkış bildirim tarihinden itibaren gerçekleşir (m.13).

3. İhraç kararı bana tebliğ edildi. Ne kadar sürem var?
Tebliğden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilirsiniz. Karar yönetim kurulundan geldiyse aynı süre içinde genel kurula itiraz da mümkündür; ancak genel kurula itiraz ederseniz yönetim kurulu kararına karşı dava açamazsınız (m.16).

4. Ayrıldım; ödediklerimi ne zaman ve ne kadar alırım?
Hak ve tutar anasözleşmeye ve ayrıldığınız yılın bilançosuna göre belirlenir; kooperatifin varlığı tehlikedeyse genel kurul ödemeyi en çok üç yıl erteleyebilir. Alacak, istenebileceği günden itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar (m.17). Dava açmadan önce arabulucuya başvurulur (TTK m.5/A).

5. Genel kurul yüklü bir ek ödeme kararı aldı. Bu karar beni bağlar mı?
Ek ödeme yükü için bütün ortakların dörtte üçünün rızası gerekir (m.52). Karara katılmadıysanız ilandan itibaren üç ay içinde çıktığınızı bildirerek kararın sizi bağlamasını önleyebilirsiniz. Karar kanuna veya anasözleşmeye aykırıysa iptal davası için süre toplantıdan itibaren bir aydır (m.53).

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Kanun, karar ve tebliğ hükümleri mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinden okunmuştur; somut durumda sözleşme, anasözleşme, tapu kaydı ve diğer belgeler ayrıca incelenmelidir. İdari para cezası gibi tutarlar sık değiştiği için bu yazıda rakam verilmemiştir.