Yetim Aylığı: Kız ve Erkek Çocukta Yaş Sınırı, Kesilme ve Yeniden Bağlanma

Anne ya da babası ölen çocuğa ölüm aylığından düşen pay, halk arasında yetim aylığı olarak bilinir. Çocuğun bu payı alıp alamayacağı; yaşına, okuyup okumadığına, cinsiyetine, evli olup olmadığına ve çalışıp çalışmadığına göre değişir. Bu rehber 5510 sayılı Kanun m.34 ve m.35'teki kuralları sade bir dille özetler.

Hangi çocuk yetim aylığı alır?

5510 m.34/1-b'ye göre çalışmayan ve kendi sigortalılığından gelir veya aylık almayan çocuklardan şu üç grup aylık alır:

• Yaşa bağlı grup (kız ve erkek): 18 yaşını doldurmayanlar; lise ve dengi okulda okuyorsa 20, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşını doldurmayanlar.
• Malul çocuklar (kız ve erkek): SGK Sağlık Kurulu kararıyla çalışma gücünün en az %60'ını yitirdiği anlaşılanlar, yaş sınırı olmaksızın.
• Kız çocuklar: Yaşı ne olursa olsun evli olmayan, evlenip sonradan boşanan veya dul kalan kızlar.

Malul olmayan erkek çocuk için yaş sınırları kesindir; okul bitince ya da 25 yaş dolunca aylık kesilir. Kız çocuk ise evlenmediği ve çalışmadığı sürece yaş sınırı olmadan aylık alabilir.

Pay oranı: yüzde 25 ve yüzde 50

Her çocuğa ölen kişinin aylığının %25'i bağlanır. Sigortalının ölümüyle anasız ve babasız kalan, anne-babası arasında evlilik bağı bulunmayan, sağ kalan ebeveyni sonradan evlenen veya kendisinden başka aylık alan hak sahibi olmayan çocuğa ise %50 bağlanır (m.34/1-c). Hak sahiplerinin toplam payı ölen kişinin aylığını geçemez (m.34 son fıkra). Anne ve babanın ikisinden de aylık hakkı doğarsa yüksek olanın tamamı, düşük olanın yarısı ödenir (m.54/1-a-3).

Evlat edinilmiş, tanınmış, soy bağı düzeltilmiş veya babalığı hükümle belirlenmiş çocuklar ile sigortalının ölümünden sonra doğan çocuk da aynı esaslarla aylık alır (m.34/2).

Çocuk çalışırsa yetim aylığı kesilir mi?

Kural, kendi sigortalılığı olan çocuğa aylık bağlanmamasıdır. Ancak 2018'de eklenen cümleyle (7103 s.K.) 18 yaşını, lisede 20 yaşını, yükseköğrenimde 25 yaşını doldurmamış çocukların işçi olarak (4/a) sigortalı çalışması aylığa engel değildir (m.34/1 son cümle). Ayrıca çırak, stajyer ve kısmi zamanlı çalıştırılan bazı öğrencilerin iş kazası sigortası kapsamındaki sigortalılığı (5510 m.5/1-b) bu bakımdan çalışma sayılmaz (m.34/1-b); harp okulu ve polis akademisi gibi okulların öğrencilerinin sigortalı sayılması da aylığı kesmez (m.35/2). Bu yaşları geçmiş kız çocuk ise sigortalı bir işe girdiğinde aylığı kesilir.

Kesilen yetim aylığı yeniden bağlanır mı?

Evet. Kesilmeye yol açan sebep ortadan kalkarsa —örneğin evlenen kız çocuk boşanırsa ya da işten ayrılırsa— m.34'teki şartlar yeniden sağlandığında, müracaat tarihini takip eden ay başından itibaren aylık yeniden bağlanır (m.35/3). Kendiliğinden başlamaz; başvuru gerekir. Sonradan %60 malul olduğu anlaşılan çocuğa, rapor tarihini takip eden ay başından aylık bağlanır (m.35/4).

Evlenme ödeneği: Evlendiği için aylığı kesilen kız çocuğa, talep ederse aldığı aylığın iki yıllık tutarı peşin ödenir. Bu ödeneği alan kişi iki yıl içinde boşanıp yeniden hak sahibi olursa, iki yıllık süre dolana kadar aylık bağlanmaz (m.37/1). Evlenme ödeneği, hakkın doğduğu tarihten itibaren beş yıl içinde istenmezse düşer (m.97/3).

Dikkat: Boşandığı hâlde eski eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen kız çocuğun aylığı kesilir ve ödenenler geri alınır (m.56/2). "Kâğıt üstünde boşanma" ile yetim aylığı almak ciddi bir geri ödeme riski taşır.

Sık sorulan sorular

1. Oğlum üniversitede, 24 yaşında. Aylığı ne zaman kesilir?
Yükseköğrenim sürdüğü sürece 25 yaşını doldurana kadar alır; okul daha önce biterse o tarihte kesilir. Öğrenim durumunu gösteren belge SGK'ya verilmelidir.

2. Kızım 35 yaşında, hiç evlenmedi, çalışmıyor. Babasından aylık alabilir mi?
Ölen baba için ölüm aylığı şartları sağlanıyorsa evet; kız çocuk için yaş sınırı yoktur.

3. Kızım evlendi, aylığı kesildi; şimdi boşandı. Ne yapmalı?
Boşanmanın kesinleşmesinden sonra SGK'ya yazılı başvuru yapmalıdır; aylık başvuruyu takip eden ay başından yeniden başlar. Evlenme ödeneği aldıysa ve aylığının kesildiği tarihten itibaren iki yıl geçmediyse aylık bu iki yılın sonunda başlar.

4. 19 yaşındaki lise öğrencisi çocuğum yarı zamanlı işe girdi; aylığı kesilir mi?
Lisede okuyan ve 20 yaşını doldurmamış çocuğun işçi olarak sigortalı çalışması aylığa engel değildir (m.34/1, 7103 s.K. ile eklenen cümle).

5. Babam 2008'den önce öldü. Bu kurallar bize de uygulanır mı?
1 Ekim 2008'den önce bağlanmış aylıkların kesilmesi ve yeniden bağlanmasında eski kanun hükümleri uygulanır (5510 geçici m.1/2). Ölen ebeveyn 2008 öncesi memuriyete başlamış bir memursa yetim aylığına 5434 sayılı Kanun uygulanır (5510 geçici m.4). Eski dosyalarda sonuç bu yazıda anlatılandan farklı olabilir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Aylık hakkı; ölüm tarihine, ölen kişinin sigortalılık türüne ve hak sahibinin kendi durumuna göre değişir. Kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinden okunmuştur; aylık tutarları her yıl Ocak ve Temmuz'da değiştiği için bu yazıda rakam verilmemiştir.