Boşanmada Mal Paylaşımı: 2002 Öncesi Ödemeler

Boşanmada mal paylaşımı, çoğu kişinin sandığı gibi “evlilikte alınan her şey yarı yarıya” kuralına dayanmaz. Hesap; malın ne zaman, hangi parayla ve hangi mal rejimi döneminde edinildiğine göre yapılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin incelenen kararı, bu hesabın en çetrefil hâlini örnekliyor.

Kırılma noktası: 1 Ocak 2002

Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihi, mal rejimi hesaplarında bir eşiktir. Bu tarihten sonrası için yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Bu tarihten önceki döneme ilişkin katkılar ise farklı değerlendirilir ve kararda ifade edildiği gibi kişisel mal olarak kabul edilen bir katkı oranı doğurur.

Kararın kilit cümlesi şudur: kişisel mal olarak kabul edilen bu katkı oranı, 01.01.2002 tarihinden sonra geçerli olacak edinilmiş mallara katılma rejimi kurallarına göre hesaplanacak değer artış payı ve/veya artık değere katılma alacağı miktarlarının tespitinde gözetilecektir.

Somut olay: satılan daireden alınan daireye

Dosyada tasfiyeye konu olan, erkek lehine kayıtlı bir bağımsız bölümdür. Bu bölümün edinilmesinde, kadın adına kooperatif yoluyla edinilen ve dava dışı kalan başka bir bağımsız bölümün satışından elde edilen para kullanılmıştır.

Yani zincir şöyledir: kooperatife yıllar boyunca ödeme yapılmış → daire edinilmiş → daire satılmış → satış parasıyla yeni daire alınmıştır. Tasfiye, bu zincirin tamamını izlemek zorundadır.

Mahkeme neyi doğru, neyi eksik yaptı?

Mahkeme, dava dışı bağımsız bölüm için 01.01.2002 tarihinden sonra kooperatife yapılan ödemenin tüm ödemelerdeki oranını ve bu oranın satıştan elde edilen paradaki karşılığını belirlemiş; buna, tasfiyeye konu bölümün ediniminde kullanılan konut kredisinin evlilik birliği içinde ödenen kısmını da ekleyerek erkek lehine artık değere katılma alacağı hesaplamıştır. Daire bu kısmı yerinde bulmuştur.

Eksik kalan ise değer artış payı yönüdür. Kararda belirtildiği üzere mahkemece yapılması gereken şuydu:

• Dava dışı bağımsız bölüm için 01.01.2002 tarihinden önce kooperatife yapılan ödemeler yönünden erkeğin katkı oranının bulunması,
• 01.01.2002 öncesi ödemelerin tüm ödemeler içindeki oranının belirlenmesi,
• Buna bağlı olarak satıştan elde edilen para içinde her iki eşin ayrı ayrı kişisel mal oranı ve miktarının saptanması,
• Ardından erkeğin, tasfiyeye konu bağımsız bölüm yönünden değer artış payı alacağının da hesaplanması.

Bu yapılmadan kurulan hüküm hatalı bulunmuş ve bozulmuştur.

İki alacak, iki farklı mantık

• Değer artış payı: bir eşin, diğerinin malının edinilmesine karşılıksız ya da eksik karşılıkla yaptığı katkının, malın tasfiye anındaki değerine göre güncellenmiş karşılığıdır.
• Artık değere katılma alacağı: edinilmiş malların tasfiyesinden doğan, kural olarak yarısı üzerinden istenen alacaktır.

İkisi birbirinin alternatifi değildir; aynı dosyada birlikte doğabilir. Kararın gösterdiği hata da tam olarak birinin hesaplanıp diğerinin atlanmasıdır.

Pratik başlıklar

• Ödeme tarihlerini belgeleyin. Kooperatif makbuzları, banka dekontları ve kredi ödeme planları hesabın ham maddesidir.
• Satılan malın parasının izini sürün. Bir malın yerine geçen değer, tasfiyede o malın yerini alır.
• 2002 öncesini atlamayın. Uzun evliliklerde asıl tartışma bu dönemde yoğunlaşır.
• Bilirkişi seçimine dikkat. Hesap, mal rejimi tasfiyesi konusunda uzman bir bilirkişi gerektirir.
• Talebi ikili kurun. Değer artış payı ve artık değere katılma alacağı ayrı ayrı talep edilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Yargıtay kararları yalnızca ait oldukları uyuşmazlık bakımından sonuç doğurur; mal rejimi tasfiyesi her evliliğin kendi ödeme geçmişine göre hesaplanır. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.