Dul Aylığı: Oranı, Çalışınca ve Evlenince Ne Olur

Eşini kaybeden kişiye bağlanan aylık, kanunda ölüm aylığının eşe düşen payıdır; halk arasında "dul maaşı" denir. Bu rehber, dul eşin payının nasıl belirlendiğini, çalışmanın, kendi emekliliğinin ve yeniden evlenmenin bu aylığı nasıl etkilediğini 5510 sayılı Kanun'un metnine dayanarak anlatır. Ölen eş için aranan prim günü şartları ölüm aylığı şartları yazımızdadır.

Dul eşin payı: yüzde 50 mi, yüzde 75 mi?

5510 m.34/1-a iki oran öngörür:

• %50: Dul eşin temel payıdır.
• %75: Dul eşe aylık bağlanmış çocuğu yoksa ve dul eş çalışmıyor, kendi sigortalılığından gelir veya aylık da almıyorsa uygulanır. Yurt dışında çalışma da bu bakımdan çalışma sayılır.

Pay, ölen eşin aylığı üzerinden hesaplanır. Bütün hak sahiplerinin payları toplamı ölen kişinin aylığını geçemez; geçerse paylardan orantılı indirim yapılır (m.34 son fıkra). Bu nedenle aynı dosyada çocuklar ve anne-baba da varsa dul eşin eline geçen tutar değişebilir.

Dul eş çalışırsa aylık kesilir mi?

Kanun metnine göre dul eşin çalışması aylığı kesmez; yalnızca %75 oranının şartlarından birini ortadan kaldırır. Yani çocuğu olmayan ve %75 alan dul eş sigortalı bir işe girerse payı %50'ye düşer. Çocuklarla birlikte aylık alan dul eşin payı zaten %50 olduğundan çalışması payını değiştirmez.

Kendi emekli aylığı ile dul aylığı birlikte alınır mı?

Evet. 5510 m.54/1-a-2'ye göre kendi sigortalılığından yaşlılık, malullük veya vazife malullüğü aylığı alan kişiye, ölen eşinden doğan aylık da bağlanır ve her iki aylık birlikte ödenir. Ancak kendi aylığı olan dul eşin payı %75 değil %50'dir. Eşinden ve aynı zamanda anne ya da babasından aylığa hak kazanan kişi ise ikisinden birini tercih eder (m.54/1-a-5).

Yeniden evlenen dul eşin durumu

Evlenen kişi artık ölen kişinin "dul eşi" sayılmadığı için aylık, şartın ortadan kalktığı tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren kesilir (m.35/1). Burada sık yapılan bir hata vardır: evlenme ödeneği 2008'deki değişiklikle yalnızca aylık alan kız çocuklarına verilir (m.32/1-c ve m.37; değişiklikten önce "eş ve çocuklara" yazıyordu). Bugünkü kanunla aylığı bağlanan dul eş, evlendiğinde iki yıllık evlenme ödeneği alamaz.

Kanunun "sonradan boşanan veya dul kalan" ifadesi yalnızca kız çocuklar için sayılmıştır (m.34/1-b-3); bu nedenle yeniden evlenip sonra boşanan dul eşe ilk eşinden aylık yeniden bağlanmaz. Dul eşin ikinci evliliği de ölümle sona ererse kişi iki eşinden birinden doğan aylığı tercih eder (m.54/1-a-7).

Boşanmış eşe dul aylığı bağlanır mı?

Ölüm tarihinde boşanmış olan eski eş, kanun anlamında dul eş değildir ve aylık alamaz. Ayrıca kanun, boşandığı hâlde eski eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların aylığının kesileceğini ve ödenen tutarların geri alınacağını açıkça düzenler (m.56/2). Kâğıt üzerinde boşanıp birlikte yaşamaya devam etmek, ileride geri ödeme borcuna dönüşebilir: kişinin kendi kusurundan doğan yersiz ödemeler, tespit tarihinden geriye doğru on yıla kadar kanuni faiziyle geri istenebilir (m.96/1-a).

Sık sorulan sorular

1. Eşimden kalan aylığı alıyorum, işe girmek istiyorum. Aylığım kesilir mi?
Kesilmez. Çocuğunuza da aylık bağlıysa payınız zaten %50'dir ve değişmez; çocuksuz olup %75 alıyorsanız %50'ye iner.

2. Kendim emekliyim, eşim de emekliydi. İki maaşı birden alabilir miyim?
Evet, kanun ikisinin birlikte ödenmesini öngörür (m.54/1-a-2). Eşinizden gelen pay bu durumda %50'dir.

3. Yeniden evlenirsem bir defalık para alır mıyım?
Aylığınız 5510'a göre bağlandıysa hayır; evlenme ödeneği bugün yalnızca kız çocuklara verilir. 1 Ekim 2008'den önce bağlanmış eski aylıklarda durum değişikliği eski kanuna göre değerlendirilir (geçici m.1/2); 2008 öncesi memuriyete başlamış bir memurun dul eşi için 5434 sayılı Kanun uygulanır (geçici m.4).

4. Eşimle ayrı yaşıyorduk ama boşanmamıştık. Aylık alabilir miyim?
Ölüm tarihinde evlilik sürüyorsa siz dul eşsiniz; ayrı yaşamak tek başına engel değildir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Aylık hakkı; ölüm tarihine, ölen kişinin sigortalılık türüne ve hak sahibinin kendi durumuna göre değişir. Kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinden okunmuştur; aylık tutarları her yıl Ocak ve Temmuz'da değiştiği için bu yazıda rakam verilmemiştir.