Ölüm Aylığı Nedir? Bağlanma Şartları ve Prim Günü Yetmezse Ne Olur

Bir yakınını kaybeden ailenin ilk sorularından biri, geride kalanlara ölüm aylığı bağlanıp bağlanmayacağıdır. Halk arasında "dul maaşı", "yetim maaşı" ya da "babamdan kalan maaş" denen bu aylığın adı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda ölüm aylığıdır. Bu kısa rehber, aylığın hangi şartlarla bağlandığını ve şartlar tutmazsa ne olduğunu anlatır.

Ölüm sigortası neleri sağlar?

5510 m.32/1'e göre ölüm sigortasından dört hak doğar: ölüm aylığı, ölüm toptan ödemesi, aylık alan kız çocuklarına evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği. Bunların hepsi ayrı şartlara bağlıdır; birinin olmaması diğerinin de olmadığı anlamına gelmez.

Ölen kişinin prim günü yeterli mi?

Kanun ölüm aylığı için üç ayrı yol tanır (m.32/2). Bunlardan birinin tutması yeterlidir:

• Prim günü yolu: Ölen kişi adına en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmişse aylık bağlanır. İşçi olarak çalışanlar (4/a, eski SSK) için ayrıca daha kısa bir yol vardır: borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldır sigortalı olup toplam 900 gün prim bildirilmiş olması da yeter.
• Emekli ya da malul iken ölüm: Kişi yaşlılık, malullük veya vazife malullüğü aylığı alırken ya da bu aylığa hak kazanıp işlemi henüz tamamlanmadan öldüyse aylık bağlanır. 2008'den sonra memur (4/c) olanların görev sırasında ya da görev nedeniyle uğradıkları kazada (vazife malullüğü, m.47) ölmeleri de bu bentte sayılır; bu durumda prim günü şartı aranmaz.
• Emekliyken yeniden çalışan: Emekli aylığı, sigortalı olarak tekrar çalışmaya başladığı için kesilmiş kişinin ölümünde de aylık bağlanır.

Esnaf ve kendi adına çalışanlar (4/b, eski Bağ-Kur): Prim günü yetse bile ölen kişinin genel sağlık sigortası primi dahil prim borcunun bulunmaması ya da ödenmesi şarttır (m.32/2 son cümle). Borç varsa aile önce borcu öğrenmeli; borç ödendikten sonra aylık bağlanabilir.

İş kazası veya meslek hastalığıyla ölümde: ölüm geliri

Ölüm bir iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle olduysa hak sahiplerine ayrıca ölüm geliri bağlanır: sigortalının aylık kazancının %70'i, 34. maddedeki paylara göre dağıtılır (5510 m.20/1). Bu maddede ölüm aylığındaki 1800 / 900 günlük prim şartı yer almaz; yalnızca esnaf (4/b) için prim borcunun ödenmiş olması aranır (m.20/4). Daha önce iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle %50 veya daha fazla sürekli iş göremezlik geliri alan kişi başka bir nedenle ölse bile hak sahiplerine gelir bağlanır (m.20/2); %50'nin altında gelir alıyorsa ve ölüm iş kazasına bağlı değilse aldığı gelir hak sahiplerine bağlanır (m.20/3). Hem ölüm geliri hem ölüm aylığı hakkı doğarsa yüksek olanın tamamı, düşük olanın yarısı ödenir (m.54/1-c). Memurlar (4/c) bu kısa vadeli sigorta kolunun kapsamında olmadığından onların görev kazasında ölümü yukarıdaki vazife malullüğü yoluna girer (2008 öncesi memurlarda 5434 sayılı Kanun uygulanır). İş kazasının bildirimi ve işverenin sorumluluğu için iş kazası yazımıza bakabilirsiniz.

Şartlar tutmazsa: toptan ödeme ve sonradan tamamlama

Prim günü yetmiyorsa aylık bağlanmaz; bunun yerine ödenen primler üzerinden hesaplanan tutar hak sahiplerine bir defaya mahsus toptan ödeme olarak verilir (m.36/1). Ancak toptan ödeme son nokta olmayabilir: sonradan hizmet tespiti davasıyla kayıt dışı çalışma kanıtlanır, askerlik gibi süreler borçlanılır veya yurt dışı hizmetleri birleştirilirse ve gün sayısı tamamlanırsa, yazılı istek üzerine bu süreler ihya edilip aylık bağlanabilir (m.36/4). İhya için alınan toptan ödeme güncellenmiş tutarıyla geri ödenir ve aylık ölüm tarihinden değil, bu tutar dahil bütün borçların ödendiği tarihi takip eden ay başından başlar (m.36/4, m.31/2). Bu nedenle "gün yetmiyor" cevabı alan ailenin ölen kişinin sigortasız çalıştığı dönemleri araştırması önemlidir. Toptan ödeme ile cenaze ödeneği ise hakkın doğduğu tarihten itibaren beş yıl içinde istenmezse tamamen düşer (m.97/3).

Aylık kendiliğinden bağlanmaz

Kanunun açık ifadesiyle ölüm aylığı hak sahiplerine "yazılı istekte bulunmaları hâlinde" bağlanır (m.32/2). SGK, ölümü nüfus kaydından öğrense bile başvuru yapılmadan aylık ödemez. Aylık ölüm tarihini takip eden ay başından başlar (m.35/1), fakat geriye dönük talepte beş yıllık zamanaşımı vardır: hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısım kaybedilir (m.97/1). Başvurunun nasıl yapılacağını ölüm aylığı nasıl bağlatılır yazımızda ayrıca anlattık.

Kimler hak sahibidir?

Hak sahipleri eş, çocuklar ve belirli şartlarla anne-babadır (m.34). Anne ve babaya ancak eş ve çocuklardan artan pay varsa, her türlü kazanç ve iratlarından elde ettikleri gelir net asgari ücretten azsa ve diğer çocuklarından doğanlar hariç kendilerine gelir veya aylık bağlanmamışsa toplam %25 bağlanır; 65 yaşını geçmiş anne-babaya artan paya bakılmaksızın aynı şartlarla toplam %25 bağlanır (m.34/1-d). Kardeşler ölüm aylığı alamaz; cenaze ödeneğinde ise sıra eş, çocuklar, anne-baba ve kardeşler şeklindedir (m.37). Eşin payını dul aylığı rehberimizde, çocukların payını yetim aylığı rehberimizde ele aldık.

Sık sorulan sorular

1. Babam hiç emekli olmadan öldü; yine de aylık bağlanır mı?
Evet, emeklilik şart değildir. 1800 gün prim ya da (işçiyse) 5 yıl sigortalılık ve 900 gün prim varsa aylık bağlanır.

2. Ölen eşim Bağ-Kur'luydu ve prim borcu vardı. Ne yapmalıyım?
Borç ödenmeden aylık bağlanmaz. Borç tutarı SGK'dan öğrenilir; ödendikten sonra aylık bağlanabilir. Borcun yapılandırma imkânı olup olmadığı da sorulmalıdır.

3. Ölüm üç yıl önce oldu, yeni öğrendik. Geçmiş aylıklar ödenir mi?
Aylık ölümü takip eden ay başından başlar; beş yıllık zamanaşımı dolmadığı için geçmiş dönem de istenebilir. Beş yılı aşan kısım için başvurmamanın haklı bir sebebe dayandığı ispat edilmelidir (m.97/2).

4. Toptan ödeme aldık; aylık hakkımız tamamen bitti mi?
Bitmiş olmayabilir. Sonradan hizmet tespiti ya da borçlanmayla gün sayısı tamamlanırsa ihya ve aylık bağlanması istenebilir (m.36/4). Bu durumda alınan toptan ödeme güncellenerek geri ödenir; aylık, borçların ödendiği tarihi takip eden ay başından başlar.

5. Ölüm 2008'den önce olduysa aynı kurallar mı geçerli?
Hayır. 1 Ekim 2008'den önce bağlanmış aylıkların artırılması, kesilmesi ve yeniden bağlanmasında eski kanun hükümleri uygulanır (5510 geçici m.1/2). Ölen kişi memursa ve memuriyeti 1 Ekim 2008'den önce başladıysa, ölüm tarihinden bağımsız olarak dul ve yetimleri hakkında 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu uygulanır (5510 geçici m.4). Eski tarihli dosyalarda önce hangi kanunun uygulanacağı belirlenir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Aylık hakkı; ölüm tarihine, ölen kişinin sigortalılık türüne ve hak sahibinin kendi durumuna göre değişir. Kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinden okunmuştur; aylık tutarları her yıl Ocak ve Temmuz'da değiştiği için bu yazıda rakam verilmemiştir.