Ölüm Aylığı Nasıl Bağlatılır? Başvuru, Belgeler, Başlangıç Tarihi ve Ret

Ölüm aylığı hakkı olan aile için asıl iş, aylığı bağlatmaktır: SGK, kanun gereği aylığı ancak yazılı istek üzerine bağlar (5510 m.32/2). Bu rehber başvurudan aylığın ilk ödenmesine, ret kararından iş mahkemesinde dava açmaya kadar izlenecek yolu adım adım anlatır.

1. Adım: Ölen kişinin dosyasını öğrenin

Önce ölen kişinin hangi statüde sigortalı olduğu belirlenir: işçi (4/a, eski SSK), esnaf ve kendi adına çalışan (4/b, eski Bağ-Kur) ya da memur (4/c, Emekli Sandığı). Bu ayrım, başvurunun yapılacağı birimi ve aranacak şartları değiştirir. Esnafta prim borcu olup olmadığı ayrıca sorulur; borç varsa aylık bağlanmaz (m.32/2 son cümle). Hizmet dökümünde eksik dönem görülürse iş hukuku sayfamızda anlattığımız hizmet tespiti yolu düşünülebilir.

2. Adım: Yazılı başvuru

Başvuru, SGK il veya sosyal güvenlik merkezi müdürlüğüne yazılı talep (SGK'nın "gelir, aylık, ödenek talep belgesi") ile yapılır; bazı dosya türlerinde e-Devlet üzerinden de başlatılabilir. Uygulamada genellikle şu belgeler istenir:

• Hak sahiplerinin kimlik bilgileri ve nüfus kayıt örneği,
• Yaşı 18'i geçmiş okuyan çocuklar için öğrenim belgesi,
• Malul çocuk için sağlık kurulu raporu,
• Gerekirse mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve hak sahiplerinin çalışma/aylık durumuna ilişkin beyan.

Belge listesi dosyaya göre değişebildiği için başvurudan önce ilgili SGK biriminden ya da ALO 170 hattından teyit alınması yerinde olur.

3. Adım: Aylığın başlangıç tarihi

Aylık, ölüm tarihini takip eden ay başından başlar; hak sahibi olma niteliği ölümden sonra kazanılmışsa (ör. kız çocuğun sonradan boşanması) o tarihi takip eden ay başından başlar (m.35/1). Kesilip yeniden bağlanan aylık ise müracaatı takip eden ay başından başlar (m.35/3). Geç başvuruda ölüm tarihine kadar geriye gidilir, ancak beş yıllık zamanaşımı dolan kısım istenemez (m.97/1).

4. Adım: Ret ya da eksik bağlama hâlinde

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/1'e göre sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açmadan önce Kuruma başvurmak zorunludur; dava açılabilmesi için talebin reddedilmiş ya da reddedilmiş sayılması gerekir. Aylık talebiniz SGK'ya yazılı olarak yapılmış ve reddedilmişse ayrıca itiraz şart değildir. Talep hiç yapılmadıysa (ör. eksik oran ya da yanlış başlangıç tarihi konusunda) önce Kuruma yazılı başvuru yapılır; Kurum altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve bu bekleme süresi zamanaşımına sayılmaz. Ön başvuru yapılmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilebilir. Hizmet akdiyle geçen sigortalılık sürelerinin tespiti davası ise bu ön başvuru şartının dışındadır (7036 m.4/1).

5. Adım: İş mahkemesinde dava

Ret ya da zımni ret üzerine dava iş mahkemesinde açılır (7036 m.5/1-b). Kanuna göre yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 m.6/1); uygulamada bu, işlemi yapan SGK biriminin bulunduğu yer olarak anlaşılır. Bu davalarda basit yargılama usulü uygulanır (m.7/1). Sık görülen dava konuları: prim gününün eksik hesaplanması, hizmet tespiti sonrası ihya, kız çocuğun "fiilen birlikte yaşama" iddiasıyla aylığının kesilmesi ve geri istenen tutarlar, öğrenim belgesine rağmen erkek çocuğun aylığının kesilmesi.

Önemli istisna — 2008 öncesi memurlar: Ölen kişi 1 Ekim 2008'den önce memuriyete başlamış bir Emekli Sandığı iştirakçisiyse, dul ve yetim aylığının bağlanması, kesilmesi ve yeniden bağlanması yürürlükten kalkmış hükümleri dahil 5434 sayılı Kanun'a göre yapılır (5510 geçici m.4). Bu uyuşmazlıklar iş mahkemesinin görevi dışındadır (7036 m.5/1-b); dava idari yargıda, işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gün içinde açılır (2577 m.7). Bu dosyada iş mahkemesine gitmek görevsizlik kararı ve zaman kaybı demektir. İdari yargıda, idareye yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve altmış günlük dava açma süresi bu otuz günün bittiği tarihten itibaren işler (2577 m.10/2); 7036 m.4'teki altmış günlük bekleme bu dosyalarda esas alınmamalıdır. Dosyanın hangi kanuna tabi olduğu başvurudan önce SGK'dan teyit edilmelidir.

Sık sorulan sorular

1. Başvurudan sonra aylık ne zaman yatar?
Tahsis işleminin tamamlanma süresi dosyaya göre değişir. Aylık bağlandığında başlangıç tarihi ölüm tarihini takip eden ay başıdır; aradaki dönem toplu ödenir.

2. SGK'nın ret yazısına karşı hemen dava açabilir miyim?
Ret yazısı, Kuruma yapılmış bir başvurunun cevabıysa evet. Henüz hiç başvuru yapılmadıysa önce 7036 m.4'e göre Kuruma başvurulmalıdır.

3. Aylığım "fiilen birlikte yaşıyorsunuz" denerek kesildi ve borç çıkarıldı. Ne yapabilirim?
SGK'nın tespitine karşı önce Kuruma itiraz edilir, sonuç alınamazsa iş mahkemesinde kesme işleminin iptali ve borcun olmadığının tespiti istenir. Bu davalarda tanık, adres ve kolluk kayıtları belirleyicidir.

4. Ölen kişi memurdu (Emekli Sandığı). Süreç aynı mı?
Memuriyeti 1 Ekim 2008'den önce başlamışsa 5510 değil 5434 sayılı Kanun uygulanır (5510 geçici m.4); bu yazıdaki oran ve şartlar o dosyada farklı olabilir ve uyuşmazlık iş mahkemesinde değil idari yargıda görülür. 2008'den sonra memur olanlarda 5510 uygulanır.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Aylık hakkı; ölüm tarihine, ölen kişinin sigortalılık türüne ve hak sahibinin kendi durumuna göre değişir. Kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinden okunmuştur; aylık tutarları her yıl Ocak ve Temmuz'da değiştiği için bu yazıda rakam verilmemiştir.