Ümraniye'de Boşanma: Kartal Aile Mahkemesi, Nafaka ve Velayet

Ümraniye, İstanbul'un Anadolu Yakası'nın en kalabalık ilçelerinden biridir ve geniş bir orta gelirli konut nüfusuna ev sahipliği yapar. Çakmak, İnkılap, Dumlupınar gibi merkez mahallelerinin yanı sıra Elmalıkent, Esenşehir, Hekimbaşı gibi çevre mahalleleri de yoğun aile yerleşimine sahne olur. Ümraniye Adliyesi 2013 yılında kapatıldığından, Ümraniye'de yaşayan bir eşin boşanma davası İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki (Kartal) aile mahkemelerinde görülür. Bu yazı Ümraniye'de boşanma süreci yaşayan çiftler için güncel kuralları, nafaka-velayet-mal rejimi düzenlemelerini ve 2026 yılındaki önemli değişiklikleri ele alır.

Ümraniye'nin yargı çevresi

1 — Ümraniye Adliyesi 2013'ten beri yok. Daha önce Ümraniye'de bir adliye bulunurdu; 2013'teki yargı reformu ile Ümraniye adliye binası kapatıldı ve dosyalar İstanbul Anadolu Adliyesi'nin (Kartal) yargı çevresine aktarıldı. Ümraniye'de yaşayan bir eşin boşanma davası bugün Kartal Adliyesi'nde görülür.

2 — Görev: aile mahkemesi. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesi boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi davalarını aile mahkemesinin görev alanına verir. Kartal'da birden çok aile mahkemesi faaliyette olduğundan Ümraniye'den gelen dosyalar aile mahkemelerinden birine tevzi edilir.

3 — Yetki: TMK m.168. Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi boşanma davasında yetkili mahkemeyi iki alternatife bağlar: eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer. Ümraniye'de yaşayan bir eş davayı Kartal'da açabilir; eşi başka bir Anadolu Yakası ilçesinde yaşıyorsa yine Kartal yetkilidir.

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma

4 — Anlaşmalı boşanmanın şartları. TMK m.166/3 iki temel şart öngörür: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin boşanmanın her hususunda anlaşmış olması (velayet, nafaka, mal paylaşımı, kişisel ilişki). Anlaşmalı boşanmada her iki eşin de duruşmada bizzat hazır bulunması zorunludur; vekille temsil yetersizdir (Yargıtay HGK 2017/2-1891 esas, 2018/1577 karar). Protokol çocuğun yararına aykırı bulunursa mahkeme kararı onaylamaz.

5 — Çekişmeli boşanma sebepleri. TMK m.161-166 arasında özel sebepler (zina, hayata kast-pek kötü muamele, suç işleme-haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) sayılır. İspat yükü davacıdadır; tanık, mesaj kayıtları, kamera görüntüleri delil olabilir.

6 — 6284 sayılı Kanun ve tedbir kararı. Şiddet, tehdit veya hakaret durumunda 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruyucu-önleyici tedbir talep edilebilir. Mahkeme veya mülki amir (en yakın karakol) kararı en geç 24 saat içinde verir. Ümraniye sakinleri Ümraniye İlçe Emniyet Müdürlüğü'nden veya doğrudan Kartal Aile Mahkemesi'nden talep edebilir.

Nafaka, velayet ve mal rejimi

7 — Tedbir ve yoksulluk nafakası. Dava süresince eş veya çocuk için tedbir nafakası (TMK m.169) hükmedilir. Eş yoksulluğa düşecekse yoksulluk nafakası (TMK m.175). ⚠️ Anayasa Mahkemesi E:2025/156, K:2026/131 kararı ile TMK m.175/1'deki "süresiz olarak" ibaresi iptal edildi; iptalin yürürlüğü 30/6/2027. O tarihe kadar mevcut uygulama devam eder.

8 — Velayet ve çocuğun idrak çağı. TMK m.182 velayeti anne veya babaya verme imkânı tanır; mahkeme çocuğun üstün yararını gözetir. 2017'den beri Yargıtay HGK içtihatlarıyla ortak velayet kararları da verilmeye başlandı (HGK 2016/2-574 esas, 2017/1577 karar). Çocuğun idrak çağına ulaşması halinde (genellikle 8 yaş üstü) mahkeme çocuğun görüşünü mutlaka alır.

9 — Edinilmiş mallara katılma rejimi. TMK m.202-241 arasında düzenlenen edinilmiş mallara katılma rejimi 01.01.2002 sonrasındaki evlilikler için yasal rejimdir. 4722 sayılı Kanun m.10 uyarınca 2002 öncesi evlilikler de 01.01.2002'den itibaren bu rejime tabidir (eşler bir yıl içinde seçim yapmamışsa). Boşanma anında diğer eşin edindiği malların yarısına katılma alacağı doğar.

Ümraniye'de özel durumlar

10 — Çocuğun okul ve çevre bağlılığı. Ümraniye'nin çevre mahallelerinde yaşayan ailelerin çocukları için okul-ev yakınlığı velayet davasında önemli bir faktördür. Mahkeme sosyal inceleme raporu ile çocuğun mevcut okulu, kardeş birlikteliği ve sosyal çevresini üstün yarar değerlendirmesinde göz önüne alır (TMK m.182; BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.12).

11 — Konut tahsisi (TMK m.197). Boşanma sürecinde eşlerden biri aile konutunun kullanımını talep edebilir. TMK m.197 "paylaşılan konutun kullanımı" hakkında özel düzenleme getirir. Ümraniye'nin ortak mülkiyete tabi konut sayısı yoğun olduğundan konut tahsisi kararları sık görülür.

Sık sorulan sorular

1. Ümraniye'de boşanma davamı nerede açacağım?
Ümraniye'de adliye bulunmadığından davanız İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki (Kartal) aile mahkemelerinde görülür.

2. Eşim Ümraniye'de ben Kadıköy'deyim; dava nerede açılır?
Her iki ilçe de İstanbul Anadolu'nun yargı çevresindedir. TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri yeterlidir; dava Kartal Adliyesi'nde görülür.

3. Anlaşmalı boşanmada avukat gerekir mi?
Zorunlu değil; ancak protokol düzenlemesi hukuki detay içerdiği için profesyonel destek yararlı olabilir. Adli yardım atama hakkı için başvuru yapılabilir (1136 m.176).

4. Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Mahkeme tarafların geliri, çocuğun ihtiyacı, yaşam standardı ve nafaka yükümlüsünün ekonomik durumu dikkate alınarak hakkaniyete göre belirlenir (TMK m.175, 182).

5. Çocuğumun fikri sorulur mu?
İdrak çağına ulaşan çocuğun (genellikle 8 yaş üstü) görüşü mahkemece alınır. Çocuk ebeveynler bulunmadan uzman eşliğinde dinlenir.

Bu yazı Ümraniye'de boşanma davası ile ilgilenen kişiler için bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. İlgili kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerinden teyit edilmiştir.