Üsküdar'da Boşanma: Köklü Aileler, Mal Rejimi ve Kartal Adliyesi

Üsküdar, İstanbul'un Anadolu Yakası'nın en eski ve köklü ilçelerinden biridir. Boğaz'a bakan Çengelköy, Kuzguncuk, Beylerbeyi gibi semtleri ile iç kesimdeki Bağlarbaşı, Altunizade, Küçük Çamlıca birbirinden farklı yerleşim yapıları gösterir. Üsküdar Adliyesi 2013 yılında kapatıldığından, Üsküdar'da yaşayan bir eşin boşanma davası İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki (Kartal) aile mahkemelerinde görülür. Bu yazı Üsküdar'ın tarihi aile yapısı ve ekonomik gerçekleri gözetilerek boşanma davasının yargı çevresini, nafaka-velayet-mal rejimini ve 2026 değişikliklerini ele alır.

Yargı çevresi: 2013'ten beri Anadolu Adliyesi

1 — Üsküdar Adliyesi 2013'te kapatıldı. Daha önce Üsküdar'da bir adliye bulunurdu; 2013'teki yargı reformu ile Üsküdar adliye binası kapatıldı. Üsküdar'da yaşayan bir eşin boşanma davası bugün Kartal'daki aile mahkemelerinden birinde görülür. Üsküdar'dan Kartal Adliyesi'ne ulaşım Marmaray üzerinden Kartal-Pendik hattı veya E-5 karayolu ile mümkündür.

2 — Görev: aile mahkemesi. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesi boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi davalarını aile mahkemesinin görev alanına verir. Kartal Adliyesi'nde birden çok aile mahkemesi faaliyette olduğundan Üsküdar'dan gelen dosya tevzi ile aile mahkemelerinden birine düşer.

3 — Yetki: TMK m.168. Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi boşanma davasında yetkili mahkemeyi iki alternatife bağlar: eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi. Üsküdar'da yaşayan eş davasını Kartal'da açabilir; eşi Kadıköy, Ümraniye, Ataşehir, Pendik gibi başka bir Anadolu Yakası ilçesinde yaşıyorsa yine aynı adliye yetkilidir.

Tarihi aileler ve mal rejimi tasfiyesi

4 — Üsküdar'ın köklü aile yapısı. Üsküdar İstanbul'un Osmanlı döneminden gelen köklü ailelerinin bir kısmının hâlâ yerleşik olduğu bir ilçedir. Çengelköy, Kuzguncuk, Beylerbeyi'nde onlarca yıldır aynı aileye ait köşk, yalı veya apartman daireleri bulunur. Boşanma davasında mal rejimi tasfiyesinde bu tür taşınmazların değerleme ve paylaşımı özel dikkat gerektirir.

5 — Evlenme öncesi mallar ve 4722 geçişi. TMK m.202-241 arasında düzenlenen edinilmiş mallara katılma rejimi 01.01.2002 sonrasındaki evlilikler için yasal rejimdir. 4722 sayılı Kanun m.10 uyarınca 2002 öncesi evlilikler de 01.01.2002'den itibaren bu rejime tabidir (eşler bir yıl içinde seçim yapmamışsa). Üsküdar'ın çok sayıda 2002 öncesi evli çifti için bu geçiş hükmü kritik önemdedir: evlenmeden önce getirilen mallar kişisel maldır (TMK m.220), ancak 2002 sonrası birikim edinilmiş sayılır.

6 — Köşk ve yalıların değerlemesi. Üsküdar'ın sahil hattında aile mülkiyetindeki yalılar ve iç kesimdeki tarihi köşkler için mal rejimi tasfiyesinde değer tespiti bilirkişi raporu ile yapılır. Taşınmaz koruma kapsamında (Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 2863) ise satış kısıtlamaları ve yüksek kültür vergisi mal rejimi hesabını etkiler.

Nafaka ve velayet

7 — Tedbir ve yoksulluk nafakası. Dava süresince eş ve çocuk için tedbir nafakası (TMK m.169) hükmedilir. Boşanma kararı ile birlikte eş yoksulluğa düşecekse yoksulluk nafakası (TMK m.175). ⚠️ Anayasa Mahkemesi E:2025/156, K:2026/131 kararı ile TMK m.175/1'deki "süresiz olarak" ibaresi iptal edildi; iptalin yürürlüğü 30/6/2027. O tarihe kadar mevcut uygulama devam eder; Üsküdar'ın köklü aile dinamikleri gözetilerek verilen süresiz nafakalar o güne kadar geçerli.

8 — Çocuğun velayeti ve okul yakınlığı. TMK m.182 velayeti anne veya babaya verilme imkânı tanır; mahkeme çocuğun üstün yararını gözetir. Üsküdar'ın özel eğitim kurumlarına (Alman Lisesi, Avusturya Lisesi, Robert Kolej yakını) kayıtlı çocuklar için velayet kararında okul mesafesi, kardeş birlikteliği ve mevcut sosyal çevre değerlendirmede dikkate alınır. Çocuğun idrak çağına ulaşması (genellikle 8 yaş) halinde mahkeme çocuğun görüşünü mutlaka alır.

9 — Ortak velayet uygulaması. 2017'den beri Yargıtay HGK içtihatlarıyla ortak velayet kararları da verilmeye başlandı (HGK 2016/2-574 esas, 2017/1577 karar). Üsküdar gibi iki ebeveynin de aktif rol aldığı ailelerde ortak velayet talebi gündeme gelebilir; mahkeme ebeveynler arası iş birliği ve çocuğun yararı açısından değerlendirir.

Üsküdar'da özel durumlar

10 — Vakıf taşınmazları ve miras. Üsküdar'ın bazı aile mülkiyetlerinde "vakıf şerhi" bulunur — Osmanlı dönemindeki vakıflardan kalma hak kısıtlamaları Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. Boşanmada mal rejimi tasfiyesine konu olan bir vakıf taşınmazı için önce vakıf tarafından iznin alınması, sonra tasfiye yapılabilir. Bu süreç uzayabilir.

11 — Uluslararası aileler ve konsolosluk. Üsküdar'ın kozmopolit yapısı yabancı uyruklu eş veya çifte vatandaş aileleri sık görülür. MÖHUK m.13 boşanmada uygulanacak hukuku belirler: eşlerin müşterek milli hukuku, yoksa müşterek mutad meskeni, yoksa Türk hukuku. Yabancı mahkeme kararlarının tanınması-tenfizi için MÖHUK m.50-59 uygulanır.

Sık sorulan sorular

1. Üsküdar'da yaşıyorum, davamı nerede açacağım?
Üsküdar'da adliye bulunmadığından davanız İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki (Kartal) aile mahkemelerinde görülür. Marmaray veya E-5 ile ulaşım mümkündür.

2. Çengelköy'deki yalı mal rejimine girer mi?
Taşınmazın edinilme tarihi ve kaynağına göre değişir. Evlilik öncesi getirilen veya miras/bağış yoluyla kazanılan taşınmaz kişisel maldır (TMK m.220); evlilik süresince ücret veya primle edinilen taşınmaz edinilmiş maldır (m.219). Değer artışı için TMK m.227 ayrıca değerlendirilir.

3. 1998'de evlendim; eski mal rejimi mi uygulanır?
Hayır. 4722 m.10 uyarınca 2002 öncesi evlilikler de 1/1/2002'den itibaren edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir (eşler bir yıl içinde yazılı sözleşmeyle farklı rejim seçmemişse).

4. Anlaşmalı boşanma Üsküdar'da yapılabilir mi?
Mahkeme Kartal'dadır ama Üsküdar'daki bir noterde protokol imzalanabilir; sonra Kartal aile mahkemesinde onaylanır. Her iki eşin de duruşmada bizzat hazır bulunması zorunludur (TMK m.166/3; Yargıtay HGK 2017/2-1891 esas).

5. Çocuğumun okulu Üsküdar'da; velayet kararında dikkate alınır mı?
Evet. Mahkeme çocuğun mevcut okulu, kardeş birlikteliği, sosyal çevresini üstün yarar değerlendirmesinde göz önüne alır (TMK m.182; BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.12).

Bu yazı Üsküdar'da boşanma davası ile ilgilenen kişiler için bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. İlgili kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerinden teyit edilmiştir.