Maaş Hesabına Bloke Kondu: Ne Yapabilirim?

Kart geçmiyor, bakiye görünüyor ama kullanılamıyor. Şubeden alınan cevap genellikle tek cümledir: “Hesabınıza haciz var.” Bilinmesi gereken ilk şey, hesaba yatan paranın ne olduğunun sonucu değiştirdiğidir.

Bloke nasıl konur?

Bankadaki para hukuken borçlunun bankadan olan alacağıdır; haczi 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 89. maddesindeki usule tabidir: icra dairesi bankaya bir haciz ihbarnamesi gönderir ve bundan böyle borcun ancak icra dairesine ödenebileceğini bildirir.

Aynı maddeye göre banka, borcu olmadığı iddiasındaysa bunu ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır. Bir başka fıkra uygulamada çok sonuç doğurur: haciz ihbarnamesi bir tüzel kişinin tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilebilir ve merkez, tüm şubeler için beyanda bulunmakla yükümlüdür.

Maaş, mevduattan farklıdır

Kanun, düzenli geliri sıradan bir mevduattan ayırır. 83. maddeye göre maaşlar, her nevi ücretler ve emekli maaşları kısmen haczedilebilir; haczedilecek miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Buna 4857 sayılı İş Kanunu'nun 35. maddesi eklenir: işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve başkasına devir ve temlik olunamaz; nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.

Kanunda, banka hesabına yatan ücretin bu niteliğini kaybettiğine dair bir hüküm yoktur. Hesabın ücret hesabı olduğunu belgeleyerek 4857 sayılı Kanun'un 35. maddesindeki sınırın uygulanmasını isteyebilirsiniz; korumanın kendiliğinden işleyeceğine güvenmeyin.

Emekli aylığı hesabında koruma daha güçlüdür

5510 sayılı Kanun'un 93. maddesine göre sigortalıların ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri devir ve temlik edilemez ve kural olarak haczedilemez. İstisnalar, Kurumun 88. maddeye göre takip ve tahsili gereken alacakları ile nafaka borçlarıdır. Aynı fıkradaki şu cümle doğrudan uygulanabilir bir haktır: haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması hâlinde icra müdürü tarafından reddedilir.

Peki daha önce imzaladığım muvafakat?

Kredi sözleşmelerinin ekinde yer alan “haczi kabul ediyorum” kayıtları akla gelir. Kanun'un 83/a maddesi açıktır: 82 ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir.

Bazen ortada icra takibi bile yoktur; banka kendi kredi alacağı için hesaptaki parayı mahsup eder. Burada 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 144. maddesi önem taşır: nafaka ve işçi ücreti gibi, borçlunun ve ailesinin bakımı için zorunlu olup özel niteliği gereği doğrudan alacaklıya verilmesi gereken alacaklar, ancak takas hakkı doğduktan sonra alacaklının rızasıyla takas edilebilir. Kredi sözleşmesinde önceden verilmiş bir onayın bu şartı karşılayıp karşılamadığı ve hesaba yatan ücretin bu korumadan yararlanıp yararlanmadığı somut olayda değerlendirilmelidir.

Ne yapılır, nereye ve kaç gün içinde?

Yapılacak iş bankayla tartışmak değildir; banka yalnızca kendisine tebliğ edilen ihbarnameyi uygular. Muhatap icra dairesi, gerekirse icra mahkemesidir.

• Yedi günü blokeyi öğrendiğiniz günden sayın. İcra ve İflas Kanunu'nun 16. maddesine göre şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. İcra dairesine belge sunmak bu süreyi durdurmaz; ikisi birlikte yürütülebilir.
• Dosyayı öğrenin. Bankadan hangi icra dairesinin ihbarname gönderdiğini isteyin.
• İcra dairesine belge sunun. Hesabın maaş ya da aylık hesabı olduğunu gösteren banka yazısı, bordro ve hesap dökümüyle haczin kaldırılmasını veya kanuni sınıra indirilmesini isteyin.
• Cevabı beklerken süreyi kaçırmayın. İcra dairesinin kararını beklemek şikâyet süresini uzatmaz; süre dolmadan icra mahkemesine başvurmuş olmanız gerekir.
• Durdurmayı ayrıca isteyin. 22. maddeye göre şikâyet, mahkemece karar verilmedikçe icrayı durdurmaz.
• Sözlü başvuruyla yetinmeyin. Şube görüşmesi hukuki bir işlem doğurmaz; talep icra dosyasına yazılı olarak girmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hesaptaki paranın niteliği ispatlanmadıkça koruma kendiliğinden işlemez; şikâyet süresi blokeyi öğrendiğiniz günden itibaren yedi gündür. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.