Mal Beyanında Bulunmazsam Ne Olur? Hapisle Tazyik ve Süreler

Ödeme emri eline geçen kişi önce borcun miktarına bakar. Oysa aynı belgede, gözden kaçtığında sonucu ağır olan başka bir ihtar daha vardır: mal beyanında bulunma yükümlülüğü.

Mal beyanı tam olarak nedir?

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 74. maddesi bunu tanımlar. Mal beyanı, borçlunun kendisinde ya da üçüncü kişiler elinde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek miktarın nevini ve vasıflarını; her türlü kazanç ve gelirini; geçim kaynaklarını ve borcunu ne şekilde ödeyebileceğini yazılı veya sözlü olarak icra dairesine bildirmesidir. Yani beyan yalnızca “malım yok” demek değildir.

Süre ne zaman ve kaç gün işler?

Süre takibin türüne göre değişir.

• İlamsız takipte: 60. madde uyarınca ödeme emrinde, senede veya borca itiraz edilmediği takdirde yedi gün içinde mal beyanında bulunulması ihtar edilir; bu, itiraz süresiyle aynı yedi gündür.
• İlamlı takipte: 32. madde uyarınca icra emrinde, hükmolunan şeyin yedi gün içinde ödenmesi ve aynı süre içinde beyanda bulunulması ihtar edilir.
• Çek, bono veya poliçeye dayanan takipte: 168. madde uyarınca itiraz edilmez ve borç ödenmezse on gün, itiraz edilip reddedilirse üç gün içinde beyanda bulunulur.
• İtiraz kaldırıldıysa: 75. maddeye göre itirazının iptaline ya da kesin veya geçici olarak kaldırılmasına karar verilen borçlu, kararın tebliğinden itibaren üç gün içinde beyanda bulunmak zorundadır; karar yüzüne karşı verilmişse süre tefhimden başlar.

Beyanda bulunulmazsa: hapisle tazyik

Kanun'un 76. maddesi şunu söyler: mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine, beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus hapisle tazyik olunur; bu hapis üç ayı geçemez.

Bu kurumun mantığı şöyledir:

• Bu bir ceza değil, zorlama tedbiridir; amaç beyanı almaktır.
• Kendiliğinden uygulanmaz; alacaklının talebi gerekir, kararı icra mahkemesi verir.
• Beyanda bulunulduğu anda tazyikin sebebi kalkar.
• Aynı takipte bir kereden fazla uygulanamaz ve süresi üç ayı aşamaz.

Şu ayrımın da altını çizmek gerekir: mal beyanında bulunmamak, bugün başlı başına bir suç değildir. Kanun'un 337. maddesinin bu yükümlülüğe ceza öngören birinci fıkrası Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Geriye tazyik hapsi kalmıştır.

Gerçeğe aykırı beyan ayrı ve ağır bir konudur

Beyanı yapmamak ile yanlış yapmak aynı şey değildir. Kanun'un 338. maddesine göre, istenen beyanı hakikate aykırı surette yapan kimse alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Pratik anlamı nettir: malı gizlemek ya da geliri düşük göstermek tazyikten kaçınmanın yolu değildir, daha ağır bir sonuç doğurur. Beyanın doğru ve eksiksiz yapılması borçlunun kendi lehinedir.

Beyandan sonra durumunuz değişirse

Yükümlülük tek seferlik değildir. Kanun'un 77. maddesine göre, beyanında malı olmadığını bildirmiş, borcuna yetecek mal göstermemiş ya da beyandan kaçınmış borçlu, sonradan kazandığı malları ile kazanç ve gelirindeki artışları yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır. 339. madde bunu yaptırıma bağlar: makbul bir mazeret olmaksızın bildirmeyen borçlu hakkında, mal veya kazanç mevcutsa on gün, malı veya kazancını makbul bir sebep olmaksızın elden çıkarmışsa bir aya kadar disiplin hapsi öngörülür. Karar alacaklının şikâyeti üzerine verilir ve borç tamamen ödenirse ceza düşer.

Pratik kontrol listesi

• Tebliğ tarihini yazın. Süre takip türüne göre yedi, on veya üç gündür ve tebliğden işler.
• İtiraz ile beyanı karıştırmayın; bunlar ayrı işlemlerdir.
• Beyanı doğru yapın. Gerçeğe aykırı beyan, kaçınmak istediğinizden daha ağır bir sonuç doğurur.
• Kayıt alın. Yazılı beyanın havaleli, sözlü beyanın tutanak örneğini isteyin.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mal beyanı süreleri tebligata bağlıdır ve takibin türüne göre değişir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.