Beylikdüzü ve Büyükçekmece'de Servis Kazası İş Kazası mı? Haklar, Bildirim ve Dava Yolu

Beylikdüzü ve Büyükçekmece'de oturan pek çok çalışan işyerine işverenin sağladığı servisle gider. Yolda yaşanan bir kazadan sonra ilk soru şudur: Bu bir trafik kazası mı, iş kazası mı? Cevap; çalışanın Sosyal Güvenlik Kurumundan alacağı ödenek ve gelirleri, işverenin bildirim yükümlülüğünü ve açılacak davanın türünü belirler. Bu rehber 5510 sayılı Kanun, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun metinlerine dayanır.

Kanun ne diyor: işverence sağlanan taşıt

5510 sayılı Kanun m.13/1-e, sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olayı iş kazası sayar. Tanım kazada kimin kusurlu olduğunu sormaz: servis sürücüsü, karşı araç ya da yol koşulları kusurlu olsa da olay iş kazasıdır.

Kusurun etkisi başka yerde ortaya çıkar. Sigortalının ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğraması hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri kusur derecesine göre üçte birine kadar eksiltilebilir; kasıt hâlinde yarısı ödenir (m.22). Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa SGK yaptığı ödemelerin yarısını o kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana rücu eder (m.21/4).

Servis ile kendi aracınız arasındaki fark

Belirleyici olan, taşıtın işverence sağlanmasıdır; kanun taşıtın işverene ait olmasını aramaz. İşverenin anlaştığı bir servis firmasının aracı da bu nedenle metnin kapsamına girer. Buna karşılık şu durumlar m.13/1-e'de sayılmamıştır:

• Çalışanın kendi aracıyla, toplu taşımayla ya da yürüyerek işe gidip gelirken uğradığı kaza,
• İşverenin taşıt sağlamayıp yalnızca yol parası ödediği durumlar.

Ancak bu durumlarda olay başka bir bentten iş kazası sayılabilir. İşveren tarafından görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilen çalışanın asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda uğradığı kaza da iş kazasıdır (m.13/1-c); bu bent taşıtın kime ait olduğunu aramaz. İşyerine bağlı araçlar da işyerinden sayılır (m.11/2). Servise binmek için yürünen ya da servisten inildikten sonraki yol gibi ara durumlar kanun metninde açıkça düzenlenmemiştir ve somut olaya göre değerlendirilir.

Bildirim: işverenin süresi ve çalışanın yapacakları

İşçi statüsündeki (4/a) sigortalı bakımından iş kazasını işveren, o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK'ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır (m.13/2-a). Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse bu süre işverenin kazayı öğrendiği tarihten başlar. Ancak işyerine bağlı araçlar da işyerinden sayıldığından (m.11/2), işverenin sağladığı servis aracında olan bir kazanın işverenin kontrolü dışında kabul edilip edilmeyeceği ayrıca değerlendirilir; güvenli olan, bildirimin kazadan itibaren üç iş günü içinde yapılmasıdır. İşveren bu sürede bildirmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için çalışana ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir (m.21/2). Bildirimin ayrıntıları ve işverenin diğer yükümlülükleri için iş kazası bildirim süreleri yazımıza bakabilirsiniz.

Çalışan açısından kaza tespit tutanağı, hastane kayıtları, servis aracının plakası ve servis firmasının bilgileri, işe giriş ve çalışma saatlerini gösteren belgeler sonraki aşamalarda en çok ihtiyaç duyulan kayıtlardır.

Sigortalının hakları ve trafik sigortasıyla ilişkisi

İş kazası sigortasından sağlanan haklar şunlardır: iş göremezlik süresince geçici iş göremezlik ödeneği, kalıcı iş gücü kaybında sürekli iş göremezlik geliri, kaza sonucu ölümde hak sahiplerine gelir, gelir bağlanan kız çocuklarına evlenme ödeneği ve ölen sigortalı için cenaze ödeneği (5510 m.16/1). Trafik kazası nedeniyle verilen sağlık hizmeti bedelleri ise kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın SGK tarafından karşılanır (2918 m.98).

SGK'nın karşılamadığı zarar için çalışanın tazminat talepleri ayrıca vardır. Motorlu araç bir kimsenin ölümüne ya da yaralanmasına sebep olursa aracın işleteni sorumludur; araç bir işletmenin unvanı veya adı altında işletiliyorsa işleten ile bağlı olduğu teşebbüsün sahibi birlikte ve zincirleme sorumludur (2918 m.85/1). İşletenin bu sorumluluğu zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortasıyla güvence altına alınır (m.91). Okuyucunun durumunda atlanmaması gereken sınırlar şunlardır:

• Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı karşılamaz (m.92/f); manevi tazminat işletene, sürücüye ve şartları varsa işverene yöneltilir.
• Zarar görenin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri de sigorta kapsamı dışındadır (m.92/g).
• Sigorta şirketine dava açmadan önce yazılı başvuru zorunludur; şirket on beş gün içinde cevap vermezse ya da cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir veya 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu çerçevesinde tahkime başvurulabilir (m.97).
• Motorlu araç kazalarından doğan maddi tazminat talepleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil ceza kanununda daha uzun zamanaşımına bağlı bir suçsa o süre uygulanır (m.109).

Dava yolları ve arabuluculuk istisnası

SGK olayı iş kazası saymazsa: Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açmadan önce SGK'ya başvurmak zorunludur; altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır (7036 m.4/1). Bundan sonra iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılır (7036 m.5/1-b).

Tazminat davası: İşverene karşı iş ilişkisinden doğan tazminat davalarına iş mahkemesi bakar (7036 m.5/1-a). İşçilik alacaklarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır; ancak iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında bu şart uygulanmaz (7036 m.3/3). Aynı işçinin kazadan bağımsız ücret veya fazla çalışma alacakları için ise arabuluculuk şartı devam eder (7036 m.3/1). Dava dilekçesinin içeriği için iş kazası tazminat davası dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Yetkili mahkeme: İş kazasından doğan tazminat davalarında davalının yerleşim yeri ve işin yapıldığı yer mahkemesinin yanında, kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 m.6/1 ve 6/3). Beylikdüzü ve Büyükçekmece, Büyükçekmece Adliyesi'nin yargı çevresindedir; ancak bu adliyede ayrı bir iş mahkemesi bulunmamaktadır. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar (7036 m.2/3) ya da yer, yargı çevresi bölgeyi kapsayan merkez iş mahkemesine bağlanmış olabilir; dosyanın hangi mahkemede görüleceği dava açılmadan önce UYAP üzerinden ya da adliyeden teyit edilmelidir. İş hukukuna ilişkin genel bilgi iş hukuku sayfamızdadır.

Sık sorulan sorular

1. Servis kazasında kusurlu olan karşı araçtı. Yine de iş kazası mı?
Evet. 5510 m.13/1-e kusuru şart koşmaz. SGK, yaptığı ödemelerin yarısını kusurlu üçüncü kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana rücu eder (m.21/4).

2. Kendi arabamla işe giderken kaza yaptım. İş kazası sayılır mı?
Kural olarak m.13/1-e'deki "işverence sağlanan taşıt" şartı gerçekleşmez. İşveren sizi görevli olarak başka bir yere göndermişse m.13/1-c gündeme gelebilir. Karşı tarafın kusuru varsa onun trafik sigortasına başvuru yolu ayrıca vardır.

3. İşveren kazayı SGK'ya bildirmedi. Ne yapabilirim?
SGK'ya yazılı başvuruyla olayın incelenmesini isteyebilirsiniz; Kurum gerekirse soruşturma yaptırır (m.13). Talebiniz reddedilirse ya da altmış gün cevap verilmezse iş mahkemesinde tespit davası açılabilir (7036 m.4). Geç bildirim nedeniyle ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir (m.21/2).

4. İş kazası tazminatı için önce arabulucuya gitmem gerekir mi?
İşverene karşı iş mahkemesinde açılacak iş kazası tazminatı ve tespit davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3/3). Bu istisna yalnız işverene karşı iş mahkemesinde açılan davalar içindir; servis firmasına, sürücüye ya da sigortacıya karşı açılacak davalar genel hükümlere tabidir. Sigortacıya dava açmadan önce yazılı başvuru zorunludur (2918 m.97); bu dava ticari dava sayılırsa TTK m.5/A'daki arabuluculuk şartı da gündeme gelebileceğinden bu yön dava öncesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

5. Servis firmasının trafik sigortası manevi tazminatı da öder mi?
Ödemez; manevi tazminat zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır (2918 m.92/f). Bu talep işletene, sürücüye ve şartları varsa işverene karşı ileri sürülür.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Kanun, karar ve tebliğ hükümleri mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinden okunmuştur; somut durumda sözleşme, anasözleşme, tapu kaydı ve diğer belgeler ayrıca incelenmelidir. İdari para cezası gibi tutarlar sık değiştiği için bu yazıda rakam verilmemiştir.