Evime Haciz Gelirse Neler Alınamaz? Haczedilemeyen Mal ve Eşyalar

Kapıya haciz geldiğinde en çok sorulan soru şudur: “Evden ne alabilirler?” Cevabın kaynağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesidir. Bu maddenin ev eşyasına ilişkin bendi 2023'te değişmiştir; bu tarihten önce yazılmış metinler eski kuralı anlatıyor olabilir.

Ev eşyasında eski kural, yeni kural

Maddenin 3 numaralı bendinin eski hâli, aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan yalnızca birini koruyordu.

28 Mart 2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle bu bent değiştirildi. Bugünkü metin şudur: para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez. “Bunlardan biri” ifadesi kaldırılmış, yerine “tüm ev eşyası” gelmiştir.

Değişiklik istisnayı da kapsadı: gözden kaçan cümle

82. maddenin sonunda uzun yıllardır duran bir cümle vardır: sayılan bazı bentlerdeki istisna, borcun o eşyanın bedelinden doğmaması hâline özgüdür. Yani bu bentlerde sayılan bir malın bedelinden borçlanmışsanız, o mal için koruma işlemez; aşağıda görüleceği gibi ev eşyası bendi artık bu istisnaya dâhil değildir.

Kritik nokta şudur: bu cümle bugün 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentleri saymaktadır. Aynı 7445 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle bu fıkradaki “3,” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. Yani beyaz eşyasını taksitle alan kişi, eski metne bakıp “bedelinden doğdu, haczedilir” sonucuna varmamalıdır; ev eşyası bendi artık bu istisnanın kapsamında sayılmamaktadır.

Maddenin geri kalanında neler var?

• Devlet malları ve özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar.
• Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleği için gerekli her türlü eşya.
• Borçlu çiftçi ise geçimi için zaruri arazi, çift hayvanları ve ziraat aletleri; değilse sanatı için lüzumlu alet, edevat ve kitaplar.
• Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları.
• Vücut veya sağlık üzerinde meydana gelen zararlar için ödenen tazminatlar, borçlunun haline münasip evi ve öğrenci bursları.

Maddede “bir aylık nafaka” diye bir bent yoktur; yiyecek ile yakacak için yazan süre iki aydır.

Maddeye eklenen bir fıkra, 2, 4, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki malların kıymetinin fazla olması durumunu düzenler: mal satılır, ancak bedelinden haline münasip bir kısım borçluya bırakılır. Ayrıca icra memuru, haczi istenen malın haczinin caiz olup olmadığını değerlendirip talebi kabul veya reddetmekle görevlidir.

Konutta haciz artık hâkim onayına bağlı

2023'te eklenen 79/a maddesi önemli bir güvence getirdi. İcra müdürü, haciz yapılması istenen yerin konut olduğunu tespit ederse kararını derhâl icra mahkemesinin onayına sunar. Mahkeme en geç üç gün içinde dosya üzerinden inceleyip kesin olarak karar verir. Bu hüküm ihtiyati haciz bakımından uygulanmaz.

Evdeki eşya başkasına aitse

Haczedilen eşyanın üçüncü bir kişiye ait olduğu ileri sürülebilir. İcra ve İflas Kanunu'nun 96. maddesine göre haczi öğrenen borçlu veya üçüncü kişi, öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasını icra dairesine bildirmezse aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. Bildirim tek başına yetmeyebilir: alacaklı veya borçlu itiraz eder ve icra mahkemesi takibin devamına karar verirse, üçüncü kişi bu kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır; açmazsa iddiasından vazgeçmiş sayılır (m.97). Borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elinde bulundurduğu mallar borçlunun elinde sayılır. Ancak birlikte oturulan yerde, niteliği gereği açıkça kadına, erkeğe veya çocuklara ait olduğu anlaşılan ya da örf ve âdet, sanat veya meslek gereği onlara ait olan mallar onların malı sayılır; bu karinenin aksini ispat yükü, aksini iddia edene düşer (m.97/a).

Yanlış hacze karşı ne yapılır?

Haczedilemeyecek bir mal haczedilmişse yapılacak iş, tutanağı alıp icra mahkemesine şikâyet etmektir. Kanun'un 16. maddesi bu süreyi işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün olarak belirler: haciz sırasında hazırsanız süre o gün, değilseniz tutanağı öğrendiğiniz gün başlar. 22. maddeye göre şikâyet tek başına icrayı durdurmaz; durdurma ayrıca istenmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Haczedilemezlik iddiası kendiliğinden sonuç doğurmaz; süresinde şikâyet gerekir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.