İdari İşleme Karşı İptal Davası: Süre ve Dilekçe

Bir ruhsat başvurunuz reddedildi, hakkınızda bir disiplin cezası verildi ya da bir imar işlemi mülkünüzü etkiliyor. İdarenin işlemlerine karşı hukuka aykırılık iddiası, idari yargıda iptal davasıyla ileri sürülür. İdari yargının süreleri kısadır, dilekçenin unsurları ayrı bir kanunda sayılmıştır ve eksik dilekçe de kendi süresine bağlanmıştır. Bu yazı hazır bir dilekçe metni vermiyor; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) aradığı unsurları, süreleri ve hak kaybına yol açabilecek hataları anlatıyor.

Önce doğru yol: iptal davası ne işe yarar?

İYUK'un 2. maddesi idari dava türlerini sayar. İptal davası, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu iddiasıyla menfaati ihlal edilenler tarafından açılır. Tam yargı davası ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenlerin açtığı davadır. 12. maddeye göre ilgililer iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir ya da önce iptal davası açıp bu davada verilen kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası bir sınır koyar: idari yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır; mahkeme yerindelik denetimi yapamaz. Dilekçede "işlem yanlış" demek yetmez; beş unsurdan hangisinde ve neden hukuka aykırılık bulunduğu gösterilmelidir.

Her idari yaptırım idare mahkemesine götürülmez. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesine göre idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararlarına karşı başvuru, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır; süresinde başvurulmazsa karar kesinleşir. Aynı Kanun'un 3. maddesine göre bu yol, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmuyorsa uygulanır; önce cezanın dayandığı kanunda ve konuyla ilgili özel kanunlarda ayrı bir başvuru yolu yazılı olup olmadığına bakılmalıdır. Aynı maddenin sekizinci fıkrası, aynı işlem kapsamında idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse hukuka aykırılık iddialarının idari yargıda görüleceğini düzenler. Bu yolu idari para cezasına itiraz sayfamızda anlattık.

Süre: altmış gün, bazı işlemlerde daha kısa

7. maddeye göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. İdari uyuşmazlıklarda süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Adresi belli olmayanlara özel kanunlarına göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa süre, özel kanunda aksine hüküm yoksa son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen günden başlar; bu işlemlerin uygulanması üzerine düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da ikisine birden dava açılabilir.

8. madde hesabı tamamlar: tatil günleri sürelere dahildir; sürenin son günü tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Bu Kanunda yazılı sürelerin son günü çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa süre, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır. Madde uzamayı yalnızca bitişi ara vermeye rastlayan süreye bağladığı için, son günü ara vermeden sonraya düşen süre ara verme döneminden geçse bile uzamaz. Hüküm “bu Kanunda yazılı” süreleri andığından, özel kanunda öngörülen bir sürede bu uzamaya güvenmeden önce ayrıca kontrol yapılmalıdır.

Altmış günlük süre her işlem için geçerli değildir:

• İvedi yargılama usulü (m.20/A): İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları, Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri, idari yaptırımlar hariç çevresel etki değerlendirmesi kararları ve 6306 sayılı Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararlarında dava açma süresi otuz gündür ve üst makama başvuruyu düzenleyen 11. madde uygulanmaz.
• Merkezî ve ortak sınavlar (m.20/B): Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezinin yaptığı sınavlara ilişkin davalarda süre on gündür ve 11. madde yine uygulanmaz.
• Özel kanunlar: 7. madde, özel kanunlardaki farklı süreleri saklı tutar. İşleme dayanak olan kanunda ayrı bir süre bulunup bulunmadığı her dosyada kontrol edilmelidir.

Üst makama başvuru: süre durur, sıfırlanmaz

11. maddeye göre ilgililer dava açmadan önce işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan isteyebilir. Bu başvuru idari dava açma süresi içinde yapılmalıdır ve işlemeye başlamış olan süreyi durdurur.

7331 sayılı Kanun'la değişik ikinci fıkraya göre otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Üçüncü fıkra hesabı gösterir: istek reddedilir veya reddedilmiş sayılırsa dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. Örneğin tebliğden sonraki kırkıncı günde üst makama başvuran kişinin, ret cevabından ya da otuz günlük sessizliğin dolmasından sonra dava açmak için yaklaşık yirmi günü kalır.

Madde bu durdurucu etkiyi tek bir başvuru üzerinden düzenler; aynı işlem için art arda yapılan başvuruların süreyi yeniden durduracağına dair bir hüküm içermez. Ret cevabından sonra ikinci bir başvuru yapıp beklemek, süreyi kaçırma riski taşır. Ret cevabının tebliğ tarihi de ilk bildirim tarihi gibi belgelenmelidir.

Henüz bir işlem yoksa, örneğin idareye yapılan bir talep cevapsız kalıyorsa 10. madde uygulanır: otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi bu sürenin bittiği tarihten itibaren işler. Otuz gün içinde kesin olmayan bir cevap verilirse kesin cevap beklenebilir; ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Bu süreler 7331 sayılı Kanun'la kısaltılmıştır; eski kaynaklardaki altmış gün ve altı ay ifadeleri güncel değildir.

Dilekçede bulunması gerekenler: İYUK m.3

3. maddeye göre idari davalar Danıştay, idare mahkemesi veya vergi mahkemesi başkanlığına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılır. Dilekçede şunlar gösterilir:

• (a) Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilerin T.C. kimlik numarası.
• (b) Davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller.
• (c) Davaya konu idari işlemin yazılı bildirim tarihi.
• (d) Vergi ve benzeri mali yükümlere ilişkin davalarla tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktar.
• (e) Vergi davalarında verginin veya cezanın türü ve yılı, ihbarnamenin tarihi ve numarası, varsa mükellef hesap numarası.

Üçüncü fıkraya göre dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dilekçeye eklenir; dilekçe ve eklerin örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur.

İptal davasında bu unsurların karşılığı şöyledir: davalı olarak işlemi yapan idare doğru gösterilmeli; dava konusu işlem tarihi ve sayısıyla tanımlanmalı; bildirim tarihi, tebligat belgesi ya da elektronik tebligat kaydıyla birlikte yazılmalı; sebepler bölümünde işlemin hangi unsur yönünden hangi kurala aykırı olduğu somut olarak açıklanmalıdır.

5. madde bir kural daha koyar: her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Aralarında maddi veya hukuki bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan işlemlere karşı tek dilekçeyle dava açılabilir. Birden fazla kişinin ortak dilekçeyle dava açabilmesi için hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan olay veya hukuki sebeplerin aynı olması gerekir.

Dilekçede ayrıca istenebilecek iki şey vardır. Yürütmenin durdurulması, aşağıda anlatıldığı gibi ayrıca talep edilmelidir. 17. maddeye göre iptal davalarında taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır; bu istek dava dilekçesinde ya da cevap ve savunmalarda yapılabilir.

Dilekçe nereye verilir, dava ne zaman açılmış sayılır?

4. maddeye göre dilekçe, davanın açılacağı mahkemeye ya da ona gönderilmek üzere başka bir idare veya vergi mahkemesine, bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk hâkimliğine, yurt dışında Türk konsolosluklarına verilebilir. 6. maddeye göre dilekçe, harç ve posta ücreti alındıktan sonra deftere kaydedilir ve dava bu kaydın yapıldığı tarihte açılmış sayılır; davacıya kayıt tarihini ve sayısını gösteren bir alındı verilir. Harç veya posta ücreti hiç ya da eksik ödenmişse, dördüncü fıkraya göre otuz gün içinde tamamlanması tebliğ edilir; tamamlanmazsa bildirim bir kez daha yapılır ve süresinde ödenmezse davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.

Yetkili mahkeme, 32. maddeye göre kural olarak işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Kamu görevlilerinin atama, nakil, görevden uzaklaştırma ve özlük işlemlerinde 33. madde görev yerine bağlı özel kurallar koyar; imar, kamulaştırma, yıkım, ruhsat gibi taşınmazla ilgili işlemlerde 34. madde taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılar. İdari yargıda yetki kamu düzenindendir. Görevli olmayan veya yetkisiz bir idare mahkemesine açılan dava, 15. maddeye göre reddedilerek dosya görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir. Dava adli yargıda açılmış ve görevsizlik nedeniyle reddedilmişse, 9. maddeye göre kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli idari yargı merciinde dava açılabilir.

İlk inceleme: eksik dilekçenin sonuçları

14. maddeye göre dilekçeler; görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve 3 ile 5. maddelere uygunluk yönlerinden sırasıyla incelenir. 15. madde sonuçları ayrı ayrı düzenler:

• Ehliyet yokluğu, kesin ve yürütülmesi gereken işlem bulunmaması veya süre aşımı: Davanın reddi. Süresinde açılmayan dava esasa girilmeden sona erer.
• Husumet: Dava hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılmışsa dilekçe gerçek hasma tebliğ edilir.
• 3. ve 5. maddelere aykırılık: Dilekçe, otuz gün içinde bu maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya eksikleri tamamlanmak üzere reddedilir. Ret 3. maddeye aykırılıktan verilmişse yeni dilekçe için ayrıca harç alınmaz.

Bu son sonuç iki yönden dikkat ister. Birincisi, otuz günlük süre kaçırılırsa asıl dava açma süresi o tarihte dolmuş olabilir. İkincisi, 15. maddenin beşinci fıkrasına göre yeniden verilen dilekçede aynı yanlışlıklar yapılırsa dava reddedilir. Dilekçe ret kararı dikkatle okunmalı ve gösterilen eksikliğin tamamı giderilmelidir.

Yürütmenin durdurulması: kendiliğinden olmaz

27. maddenin birinci fıkrasına göre dava açılması, işlemin yürütülmesini durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma beklenmeden de karar verilebilir.

Dilekçe bakımından sonuçları şunlardır: talep açıkça yazılmalı, iki şartın her biri için somut açıklama yapılmalı, örneğin zararın neden sonradan giderilemeyeceği anlatılmalıdır. Onuncu fıkraya göre aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez. Yedinci fıkraya göre talep hakkındaki karara, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. Altıncı fıkraya göre bu kararlar kural olarak teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir.

Dava açıldıktan sonra: cevap süreleri

16. maddeye göre dava dilekçesi davalı idareye, idarenin savunması davacıya tebliğ edilir ve davacı ikinci dilekçe verebilir. Taraflar tebliğlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir. Bu süre haklı sebeple, bir defaya mahsus ve otuz günü geçmemek üzere uzatılabilir; ancak sürenin geçmesinden sonra yapılan uzatma talepleri kabul edilmez. Dördüncü fıkraya göre taraflar, süre geçtikten sonra verdikleri savunma veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemez.

Pratik kontrol listesi

• Yol: İşlem idare mahkemesinin mi, yoksa Kabahatler Kanunu m.27'deki gibi başka bir merciin denetimine mi tabi?
• Bildirim tarihi: Yazılı bildirimin tarihi belgesiyle tespit edildi ve süre izleyen günden itibaren hesaplandı mı?
• Süre türü: Genel altmış gün mü, ivedi usulde otuz gün mü, sınav işlemlerinde on gün mü, yoksa özel kanunda başka bir süre mi?
• Üst makam: Başvuru dava süresi içinde mi yapıldı; geçmiş gün sayısı ve kalan süre hesaplandı mı? İvedi usulde ve sınav davalarında bu yol yok.
• Davalı: İşlemi yapan idare doğru gösterildi mi?
• m.3 unsurları: Taraflar, kimlik numarası, konu, sebepler, deliller ve bildirim tarihi yazıldı; dilekçe imzalandı mı?
• Sebepler: Yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından hangisinde hukuka aykırılık olduğu gösterildi mi?
• Ekler: Dava konusu işlemin aslı veya örneği ve belgeler, karşı taraf sayısından bir fazla örnekle eklendi mi?
• Ayrı işlemler: Birden fazla işlem varsa aralarındaki bağlılık tek dilekçe için yeterli mi?
• Talepler: Yürütmenin durdurulması ve duruşma istenecekse dilekçede açıkça yer aldı mı?
• Harç ve posta ücreti: Eksiksiz ödendi mi; eksiklik bildirimi gelirse otuz günlük süre takip ediliyor mu?
• Dilekçe ret kararı: Otuz gün içinde, aynı hatalar tekrarlanmadan yeni dilekçe verildi mi?

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İdari yargıda dava açma süreleri işlemin türüne ve özel kanunlara göre değişir; kaçırılan süre telafi edilemeyebilir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.