Sarıyer'de Sel ve Dere Taşması: Belediye ve İSKİ Sorumluluğu

Sarıyer, İstanbul'un Boğaz hattı boyunca uzanan ve dere yatakları ile yağmur suyu toplanma havzalarının yoğun olduğu bir ilçedir. İstinye Deresi, Büyükdere, Tarabya ve Kireçburnu çevresindeki dere ve vadiler sağanak yağışlarda su toplama kapasitesinin aşılması halinde taşabilir. Reşitpaşa, Maslak, Ayazağa sırtlarından inen yağmur suyu Sarıyer'in sahil hattındaki konut ve iş yerlerine ulaşır; alt geçitlerde göllenme ve dere yatakları çevresindeki yapılarda su baskını yaşanabilir. Bu yazı Sarıyer'de sel baskını zararı yaşayan vatandaşlar için belediye ve İSKİ'ye karşı tazminat talep yollarını birincil kaynaklarla ele alır.

Sarıyer'in dere yatakları ve risk bölgeleri

1 — İstinye Deresi havzası. İstinye Deresi, Boğaz'a dökülen önemli derelerden biridir. Yukarı havzasındaki (Maslak, Ayazağa) yoğun yapılaşma yağmur suyunun yüzeyde akmasına yol açar; derenin açık kesimlerinde taşma riski artar. Üzerindeki ulaşım altyapısı, köprü ve menfezler yeterli kapasitede değilse sağanakta tıkanıklık ve geri basma yaşanabilir.

2 — Büyükdere ve Tarabya hattı. Büyükdere Caddesi boyunca ve Tarabya koyuna inen vadilerde yağmur suyu birikme noktaları bulunur. 1970-1990 arası imar düzeninin yetersiz yağmur suyu altyapısı ile birleşen bu bölgede araç ve zemin katlar sel riskine açıktır.

3 — Boğaz sahil hattı. Boğaz sahili boyunca Reşitpaşa'dan Rumeli Feneri'ne uzanan Sarıyer kıyı şeridinde yağmur suyu doğrudan denize boşalır; ancak alt geçit ve çukur noktalar su biriktirir. Rumeli Kavağı ve Yeniköy'de tarihi mahallelerin dar sokakları su tahliyesinin yavaş olmasına yol açabilir.

Sarıyer'de sorumluluk paylaşımı

4 — Sarıyer Belediyesi. 5393 sayılı Belediye Kanunu m.14 ilçe belediyesini yerel altyapı, yağmur suyu kanalları, mazgal temizliği, menfez bakımı konusunda sorumlu kılar. Sarıyer'in bu konudaki ihmali hizmet kusuru oluşturabilir; sel baskınında Sarıyer Belediyesi doğal davalıdır.

5 — İSKİ: ana şebeke sorumlusu. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) 2560 sayılı Kanun kapsamında İstanbul il sınırları içinde atık su ve yağmur suyu şebekesinden sorumludur. Sarıyer'in dere yatakları, ana tahliye kanalları ve kaynak noktaları İSKİ'nin görev alanındadır. Dava açılırken Sarıyer Belediyesi ile birlikte İSKİ de davalı gösterilir.

6 — İBB: büyük altyapı projeleri. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) üst geçit, köprü, ana cadde yağmur suyu altyapısı, dere ıslah projelerinden sorumludur. Büyükdere Caddesi gibi ana yollarda yaşanan baskınlar için İBB de davalı gösterilebilir. Mahkeme kusur paylaşımını değerlendirir.

Danıştay içtihadı ve Sarıyer uygulaması

7 — Dere yatağına yapılaşma. Danıştay içtihadı, dere yatağı veya taşkın alanı sayılmış bölgelerin imara açılmasının belediye kusurunu doğrudan oluşturduğunu kabul eder. Diyarbakır sel davasında Danıştay 8. Daire, dere yatağına imar izni veren belediyenin kusurlu olduğunu tespit etmişti. Sarıyer'in dere havzalarındaki yapılaşma geçmişi aynı değerlendirmeye konu olabilir.

8 — Tekrarlanan baskınlar ve karine. Sarıyer'in bazı bölgeleri (İstinye alt geçit, Büyükdere Caddesi) tekrarlanan baskınlarla gündeme gelmiştir. Önceki olaylarda belediyeye yazılı şikâyet-başvuru yapılmış ve belgelenmişse, bir sonraki baskında önlem almama kusuru doğrudan ispatlanabilir. Bu konu Danıştay 6. Daire'nin 1957 tarihli emsal kararında da yer alır.

9 — Mücbir sebep savunması Sarıyer'de. Belediye "aşırı yağış mücbir sebep" savunmasını ileri sürebilir. Ancak MGM Sarıyer için önceden sarı/turuncu/kırmızı uyarı yayınlamışsa olay öngörülemez değildir. Belediyenin uyarıya rağmen önlem almaması durumunda mücbir sebep savunması Danıştay içtihadına göre zayıftır.

Dava usulü ve süreler

10 — Önce idari başvuru. 2577 m.13/1 uyarınca zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her halükârda baskın tarihinden itibaren 5 yıl içinde Sarıyer Belediyesi'ne, İSKİ'ye ve varsa İBB'ye yazılı başvuru yapılır. Başvuru elden kayıt yaptırılarak, iadeli taahhütlü posta veya KEP ile iletilir. 30 gün içinde cevap gelmezse zımni ret sayılır (2577 m.13/1; süre 7331 sayılı Kanun’la 2021’de altmış günden otuz güne indirildi).

11 — Dava: 60 gün + idare mahkemesi. Ret cevabı veya zımni ret tarihinden itibaren 60 gün içinde İstanbul İdare Mahkemesi'nde tam yargı davası açılır. Dava Çağlayan Adliyesi'ndeki idare mahkemelerinden birine düşer. Hak düşürücü süreler kaçırıldığında dava usulden reddedilir.

Sık sorulan sorular

1. Sarıyer'de aracım İstinye alt geçidinde sular altında kaldı; nereye başvuracağım?
Önce yazılı başvuru: Sarıyer Belediyesi + İSKİ + İBB (ana cadde ise). 30 gün beklenir; cevap gelmezse bu sürenin bitiminden itibaren 60 gün içinde İstanbul İdare Mahkemesi'nde tam yargı davası açılır (2577 m.13, m.7).

2. Evim dere yatağına yakın, geçmişte de su baskını olmuştu; davada avantajım nedir?
Tekrarlanan baskın karinesi işler. Önceki olaylarda belediyeye başvuru-şikâyet dilekçeniz varsa delilleri saklayın. Danıştay içtihadı, bilinen risklerde önlem alınmamasının hizmet kusuru oluşturduğunu kabul eder.

3. MGM uyarısı yayınlamış mıydı; nasıl öğrenirim?
MGM'nin resmî arşivinden (mgm.gov.tr) o günün uyarı haritası alınabilir. CİMER veya BİMER üzerinden MGM'ye başvurarak uyarı metni ve tarih-saati resmi belge olarak talep edilebilir. Bu belge mücbir sebep savunmasını çürütmek için kritik delildir.

4. Dükkânım günlerce kapalı kaldı; kazanç kaybını talep edebilir miyim?
Evet. Ticari kazanç kaybı tam yargı davasında talep edilebilir. SMMM raporu, önceki yıl kazanç bilgileri, kapanış süresi delilleri sunulur. Mahkeme bilirkişi raporu ile karar verir.

5. Baskın yaralanmaya veya ölüme yol açtı; manevi tazminat alabilir miyim?
Evet. Ciddi psikolojik ve fiziki etki varsa manevi tazminat talep edilebilir. Ölümlü olaylarda yakınları için destekten yoksun kalma tazminatı da gündeme gelir. Dava idare mahkemesinde (hizmet kusuru) ve/veya ceza davası olarak savcılığa yapılan şikâyet ile birlikte işler.

Bu yazı Sarıyer'de sel ve su baskını zararı yaşayan vatandaşlar için bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Her olayın kendi delilleri ve koşullarıyla değerlendirilmesi gerekir; sonuç vaat edilmez. İlgili kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerinden teyit edilmiştir.