Maaşın Ne Kadarı Haczedilebilir? Dörtte Bir Kuralı

Maaş haczinde sık duyulan bir cümle vardır: “Dörtte biri kesilir, kanun böyle.” Bu cümle yarım bir doğrudur ve yarım kaldığı için hak kaybettirir: “dörtte bir” iki ayrı kanunda, birbirinin ters yönünde çalışan iki ayrı sınırdır.

Birinci yüz: dörtte bir bir alt sınırdır

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi maaşları, her nevi ücretleri ve emekli maaşlarını kısmen haczedilebilir sayar: borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca gerekli görülen miktar düşüldükten sonra kalan kısım haczedilebilir. Maddenin ikinci fıkrası buna bir taban koyar: haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Yani buradaki dörtte bir, alacaklıyı koruyan bir en az sınırıdır. Aynı fıkra, birden fazla haciz varsa bunların sıraya konacağını ve öndeki haczin kesintisi bitmedikçe sonrakine geçilemeyeceğini de söyler.

İkinci yüz: işçide dörtte bir bir tavandır

Burada durum tersine döner. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 35. maddesi, işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini ve başkasına devir ve temlik edilemeyeceğini düzenler.

Bu, İş Kanunu'na tabi bir işçi için sonucu değiştirir: nafaka alacağı dışında ücretinin yarısının kesilmesi mümkün değildir. Aynı madde, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hâkimin takdir edeceği miktarın bu paraya dâhil olmadığını ve nafaka borcu alacaklılarının haklarının saklı olduğunu da ekler.

Okuyanın çıkarması gereken sonuç açıktır: bordronuzdan dörtte birden fazlası kesiliyorsa, “kanun böyle” diyerek geçmeyin.

Emekli aylığında kural bambaşkadır

5510 sayılı Kanun'un 93. maddesine göre sigortalıların ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri devir ve temlik edilemez ve kural olarak haczedilemez. İki istisna vardır: Kurumun 88. maddeye göre takip ve tahsili gereken alacakları ile nafaka borçları. Aynı fıkradaki şu cümle doğrudan uygulanabilir: haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması hâlinde icra müdürü tarafından reddedilir. Emekli maaşları İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesinde de sayılır; bu nedenle kredi sözleşmesi imzalanırken önceden verilmiş bir onay, aynı Kanun’un 83/a maddesi karşısında geçerli bir anlaşma sayılmayabilir. Onayın ne zaman ve hangi takip için verildiği önemlidir.

Kesintiyi işveren yapar; kesmez ya da göndermezse kendisi sorumlu olur

İcra ve İflas Kanunu'nun 355. maddesi işverene ve kamu kurumlarına doğrudan yükümlülük getirir: haczin yapıldığını ve ücret miktarını en geç bir hafta içinde bildirmek, borç bitene kadar haczedilen miktarı kesip icra dairesine göndermek zorundadırlar. 356. madde, bu yükümlülüğe uymayanların kesmedikleri paranın ayrıca mahkeme kararı gerekmeksizin kendi mallarından alınacağını düzenler.

Hukuka aykırı kesintiye karşı yol: yedi gün

Kesintinin oranı ya da hesabı hatalıysa yapılacak şey icra dairesinden ricada bulunmak değildir. İcra ve İflas Kanunu'nun 16. maddesi bunu usule bağlar: icra dairelerinin işlemleri kanuna aykırı veya olaya uygun değilse icra mahkemesine şikâyet edilir ve şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır.

İki ayrıntı belirleyicidir. Bir hakkın hiç yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılması hâlinde her zaman şikâyet edilebilir; buna karşılık 22. maddeye göre şikâyet tek başına icrayı durdurmaz, durdurma ayrıca istenmelidir.

Peşinen imzalanmış kayıtlara gelince, İcra ve İflas Kanunu'nun 83/a maddesi açıktır: 82 ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir.

Pratik kontrol listesi

• Bordronuzu hesaplayın. İş Kanunu'na tabi iseniz, nafaka alacağı dışında ücretinizin dörtte birinden fazlası haczedilemez.
• Alacağın türünü öğrenin. Nafaka ayrı rejime tabidir.
• Birden fazla haciz varsa sırayı sorun. Hacizler sıraya konur.
• Yedi günü not edin. Kesintiyi öğrendiğiniz tarih şikâyet süresini başlatır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kesinti oranı alacağın türüne ve çalışma statünüze göre değişir; şikâyet süresi yedi gündür. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.