Tahdit Kodu ve Giriş Yasağı: İptal Davası

Türkiye'ye gelmek isteyen bir yabancı sınır kapısında geri çevrildiğinde ya da vize veya ikamet başvurusu reddedildiğinde kendisine “hakkınızda tahdit kodu var” denilebilir. Bu ifade 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nda geçmez. Kanun bu kısıtlamaları başka adlarla düzenler: Türkiye'ye giriş yasağı (m.9), kabul edilemeyen yolcu işlemi (m.7) ve ülkeye kabulün ön izin şartına bağlanması (m.9/7). Kısıtlamaların idare kayıtlarında hangi harf ve rakamla gösterildiği Kanun'da yazmaz; bu yazıda kodların anlamları sayılmamıştır, çünkü bunlar kanun metnine değil idarenin iç uygulamasına dayanır ve değişebilir. Kanun'da “Genel Müdürlük” olarak geçen idare, bugün Göç İdaresi Başkanlığı adıyla anılmaktadır.

Kabul edilemeyen yolcu: sınırda geri çevrilme

Kanun'un 3. maddesi kabul edilemeyen yolcuyu, sınır kapısına gelen ancak mevzuatta aranan koşulları taşımadığı için ülkeye girişine veya transit geçişine izin verilmeyen kişi olarak tanımlar. 7. maddeye göre şu yabancılar bu kapsama alınır ve geri çevrilir:

• Pasaportu, pasaport yerine geçen belgesi, vizesi veya ikamet ya da çalışma izni olmayanlar ile bu belge veya izinleri hileli yollarla edindiği veya sahte olduğu anlaşılanlar,
• Vize, vize muafiyeti veya ikamet izni süresinin bitiminden itibaren en az altmış gün süreli pasaportu olmayanlar,
• Vize muafiyeti kapsamında olsalar dahi 15. maddenin birinci fıkrasında sayılanlar.

15. maddenin birinci fıkrası; Türkiye'ye girişi yasaklı olanları, kamu düzeni veya güvenliği açısından sakıncalı görülenleri, kamu sağlığına tehdit sayılan hastalık taşıyanları, suçluların geri verilmesine esas suçlardan sanık veya hükümlü olanları, kalacağı süreyi kapsayan sağlık sigortası, kalış amacını haklı nedene dayandırma ve yeterli maddi imkân şartlarını karşılamayanları ve vize ihlalinden veya önceki ikamet izninden doğan alacakları ya da takip edilen borç ve cezalarını ödemeyi kabul etmeyenleri sayar. İkinci fıkraya göre bu kapsamda olmasına rağmen vize verilmesinde yarar görülenlere Bakanın onayıyla vize verilebilir.

7. maddeye göre geri çevirme işlemi yabancıya tebliğ edilir ve tebligatta itiraz haklarının nasıl etkin kullanılacağı yer alır; 7196 sayılı Kanun'la eklenen fıkraya göre bu kişiler işlemleri sonuçlanıncaya kadar sınır kapısında belirlenen alanlarda bekletilir. 8. madde, bu kuralların uluslararası koruma başvurusu yapmayı engelleyecek şekilde yorumlanamayacağını açıkça yazar.

Giriş yasağı: dayanağı ve kim koyar?

9. madde iki ayrı yasak türü düzenler:

• Kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı nedeniyle (m.9/1): Genel Müdürlük, gerektiğinde ilgili kurumların görüşünü alarak Türkiye'ye girmesinde sakınca görülen yabancıların girişini yasaklayabilir. Dipnota göre 7196 sayılı Kanun'la bu fıkradan “Türkiye dışında olup da” ibaresi çıkarılmıştır; güncel metin bu yasak için yabancının Türkiye dışında bulunmasını aramaz.
• Sınır dışı edilenler (m.9/2): Türkiye'den sınır dışı edilen yabancıların girişi Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır.

Yasağın başka sonuçları da vardır. Girişi yasaklı olana vize verilmez (m.15); vize sahibinin girişinin yasaklanması vizenin iptali sebebidir (m.16). Giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye'ye geldiği tespit edilenler hakkında sınır dışı etme kararı alınır (m.54); Türkiye'ye girebilmiş olanlara ayrıca idari para cezası uygulanır (m.102/1-b). 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 9. ve 15. maddelerine göre, 6458 sayılı Kanun'un 7, 15 veya 54. maddeleri kapsamında olduğu İçişleri Bakanlığınca bildirilen yabancının çalışma izni başvurusu reddedilir, verilmiş izni iptal edilir.

Yasağın süresi

9. maddenin üçüncü fıkrasına göre Türkiye'ye giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Ancak kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir. Yasağın süresi ve dayanağı işlemden ve tebligattan öğrenilmeli; süre uzatılmışsa “ciddi tehdit” gerekçesinin somut olarak gösterilip gösterilmediğine bakılmalıdır.

Yasak alınmayabilecek hâller

• Süresi dolan ve kendiliğinden başvuranlar (m.9/4): Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumu yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliğe başvuran ve hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir. Fıkra 7196 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir; ihlal süreleri Kanun'da yazmaz ve teyit edilmelidir.
• Süresi içinde ülkeyi terk edenler (m.9/5): 56. madde uyarınca Türkiye'yi terke davet edilenlerden, tanınan süre içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir. 56. maddeye göre bu süre, kararda belirtilmek kaydıyla on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadardır.

Kanun her iki hâlde de “alınmaz” değil “alınmayabilir” der; idareye takdir yetkisi tanır. Yine de vizesini veya iznini aştığını fark eden bir yabancı için, durumu tespit edilmeden önce valiliğe başvurmak, cezayı ödemek ve tanınan çıkış süresine uymak Kanun'un öngördüğü yoldur.

Ön izin şartı ve ödenmemiş masraflar

9. maddenin 7196 sayılı Kanun'la değişik yedinci fıkrasına göre yabancıların ülkeye kabulü, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı sebebiyle Genel Müdürlükçe; idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle valiliklerce ön izin şartına bağlanabilir. Yani ödenmemiş bir ceza veya kamu alacağı, yasak olmasa bile girişin önceden izne bağlanmasına yol açabilir. 60. maddeye göre sınır dışı edilen yabancının idarece karşılanan seyahat masrafları geri ödenmediği sürece Türkiye'ye girişine izin verilmeyebilir. Ödemenin nasıl yapılacağı ve kaydın nasıl güncelleneceği idari uygulamaya bağlıdır; 9. maddenin sekizinci fıkrasına göre maddenin uygulama usul ve esasları Bakanlıkça belirlenir.

Yasak nasıl bildirilir?

10. maddeye göre kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı nedeniyle konulan yasağın (m.9/1) tebligatı, yabancı Türkiye'ye giriş yapmak üzere geldiğinde sınır kapısındaki yetkili makam tarafından; sınır dışı edilenlere ilişkin yasağın (m.9/2) tebligatı ise valilikler tarafından yapılır. Tebligatta yabancının karara karşı itiraz haklarını nasıl etkin şekilde kullanabileceği de yer alır ve 100. maddeye göre tebligat Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. Tebligat belgesinin bir örneği alınmalı; tebliğ tarihi, işlemi yapan makam ve dayanılan madde not edilmelidir. İçeriği anlaşılmayan bir belge tercüman istenmeden imzalanmamalıdır.

Yasağın kaldırılmasını veya geçici giriş iznini istemek

9. maddenin altıncı fıkrasına göre Genel Müdürlük giriş yasağını kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye'ye girişine izin verebilir. Türkiye'de ailesi, işi ya da takip etmesi gereken bir işlemi bulunan kişi, gerekçesini belgeleyerek bu yönde idareye başvurabilir.

Başvurunun ne zaman yapıldığı sonucu değiştirir. Giriş yasağına karşı dava süresi henüz dolmadan yapılan kaldırma başvurusu İYUK'un 11. maddesine tabidir: başvuru işleyen süreyi durdurur, otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen günler hesaba katılarak kaldığı yerden işler; yeni bir altmış gün başlamaz (aşağıdaki üçüncü örnek). Dava süresi geçtikten sonra, örneğin değişen aile veya iş durumuna dayanılarak yapılan başvuruda ise İYUK'un 10. maddesine göre otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; dipnota göre bu süre 2021'de 7331 sayılı Kanun'la altmış günden otuz güne indirilmiştir. Böyle geç bir başvuru, asıl yasak işlemine karşı kaçırılmış dava süresini yeniden başlatmayabilir; ret cevabına karşı dava açılıp açılamayacağı somut olaya göre değerlendirilmelidir.

İptal davası: süre, yer ve yürütmenin durdurulması

6458 sayılı Kanun giriş yasağına karşı dava için ayrı bir süre öngörmez; sınır dışı etme kararındaki yedi günlük özel süre (m.53/3) giriş yasağı işlemi için yazılmamıştır. Bu durumda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun genel kuralları uygulanır:

• Süre (m.7): İdare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
• Hesap (m.8): Tatil günleri süreye dahildir; son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.
• İdareye başvuru süreyi sıfırlamaz (m.11): Dava açmadan önce işlemin kaldırılması, dava süresi içinde üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen günler de hesaba katılarak yeniden işlemeye başlar. Kalan gün sayısı bu yüzden ayrıca hesaplanmalıdır.
• Yetkili mahkeme: İYUK'un 32. maddesine göre genel kural, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir. 6458 sayılı Kanun'un 101. maddesine göre bir yerde birden fazla idare mahkemesi varsa bu davaların hangisinde görüleceğini Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler. Yasağı Genel Müdürlüğün mü yoksa bir valiliğin mi koyduğu bu yüzden önemlidir ve teyit edilmelidir.
• Yürütmenin durdurulması (m.27): Dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Bu talep dilekçede gerekçesiyle birlikte açıkça yazılmalıdır.

Kanun süreyi yazılı bildirime bağlar. Yasağı yazılı tebligatla değil, örneğin sınır kapısında sözlü olarak ya da başka bir başvurunun reddi sırasında öğrenen kişi için sürenin nasıl hesaplanacağı somut olaya göre değerlendirilir. Süre kaybı riskine girmemek için en temkinli yol, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren altmış günü esas almak ve bu arada idareden işlemin yazılı olarak bildirilmesini istemektir.

Giriş yasağı, 9. maddenin ikinci fıkrası gereği bir sınır dışı etme kararına bağlı olarak da konulabilir. İki işlem ayrıdır: sınır dışı etme kararına karşı süre tebliğden itibaren yedi gündür (m.53/3), giriş yasağına karşı ise yukarıdaki genel süre işler. Yalnızca giriş yasağına karşı dava açmak, sınır dışı etme kararına karşı yedi günlük süreyi korumaz.

Kuralları üç örnek üzerinde okumak

Aşağıdaki örnekler yalnızca maddelerin birlikte nasıl işlediğini göstermek içindir; somut dosyada idarenin değerlendirmesi ve güncel uygulama belirleyicidir.

Birinci örnek: Vize muafiyetiyle gelen bir yabancı kalış süresini aştığını fark etmiş ve durumu tespit edilmeden Türkiye'den çıkmak için valiliğe başvurmuştur. Hakkında sınır dışı etme kararı alınsa da idari para cezasını öderse ve ihlal süresi Bakanlığın belirlediği sınırı aşmıyorsa, 9. maddenin dördüncü fıkrası giriş yasağı alınmamasına imkân tanır. Aynı kişi önce kolluk kontrolünde tespit edilmiş olsaydı, fıkradaki “tespit edilmeden önce başvurma” şartına dayanması mümkün olmazdı.

İkinci örnek: Yurt dışında yaşayan bir yabancı havalimanında geri çevrilmiş ve kendisine 9. maddenin birinci fıkrasına dayanan giriş yasağı tebliğ edilmiştir. 10. madde uyarınca tebliğ sınır kapısında yapıldığından dava süresi bu tarihi izleyen günden başlar. Kişi ülkesine dönüp vekâletname işlemleriyle uğraşırken altmış günlük süre işlemeye devam eder.

Üçüncü örnek: Giriş yasağı tebliğ edilen kişi, dava süresinin kırkıncı gününde işlemin kaldırılması için idareye başvurmuş ve otuz gün içinde cevap alamamıştır. İYUK'un 11. maddesine göre istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen günler hesaba katılarak yeniden işler. Kişinin önünde yeniden altmış gün değil, yaklaşık yirmi gün kalmıştır.

Pratik kontrol listesi

• Kısıtlamanın Kanun'daki karşılığını öğrenin: giriş yasağı mı (m.9), kabul edilemeyen yolcu işlemi mi (m.7), ön izin şartı mı (m.9/7)?
• Tebligatın bir örneğini alın; tebliğ tarihini, işlemi yapan makamı ve yasağın süresini not edin (m.10).
• Yasağın süresini azami sınırlarla karşılaştırın: en fazla beş yıl; ciddi tehdit hâlinde en fazla on yıl daha (m.9/3).
• Altmış günlük dava süresini hemen hesaplayın (İYUK m.7, m.8); idareye başvuru süreyi sıfırlamaz, yalnızca durdurur (İYUK m.11).
• Sınır dışı etme kararı da varsa yedi günlük süreyi ayrıca takip edin (m.53/3).
• Ödenmemiş idari para cezası, kamu alacağı veya sınır dışı masrafı olup olmadığını kontrol edin (m.9/7, m.60).
• Yasağın kaldırılması veya belirli süreli giriş izni için gerekçenizi belgeleyerek başvurun; dava süresi içindeyseniz bu başvuru süreyi yalnızca durdurur; ret veya otuz günlük cevapsızlıktan sonra sıfırdan değil kalan günlerden işler (m.9/6, İYUK m.11).
• Dilekçede yürütmenin durdurulmasını isteyip istemeyeceğinizi değerlendirin (İYUK m.27).
• Türkiye dışındaysanız davayı açacak vekil için vekâletnamenin düzenlenme ve onay usulünü önceden teyit edin.
• Vize veya izin süreniz dolduysa tespit edilmeden önce valiliğe başvurmayı ve tanınan çıkış süresine uymayı değerlendirin (m.9/4-5, m.56).

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kısıtlama kayıtlarının anlamı, ihlal süreleri, ön izin ve borç ödemelerinin işleyişi idari uygulamaya bağlıdır; Göç İdaresi Başkanlığı'nın güncel duyurularından teyit edilmelidir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.