Üsküdar-Çengelköy'de Su Baskını: Küçük Çamlıca ve Alt Geçit Tazminatı

Üsküdar'ın Çengelköy, Kuzguncuk, Beylerbeyi gibi Boğaz hattı mahalleleri ile Küçük Çamlıca eteklerindeki Bulgurlu, Küçüksu ve Burhaniye bölgeleri sağanak yağışlarda özel risk altındadır. Küçük Çamlıca'dan gelen yağmur suyu dik eğimli sırtlardan Boğaz'a doğru hızla iner; Çengelköy ve Kuzguncuk'un dar sokakları, çıkmaz yolları ve eski yapıları su tahliyesinin yavaş olmasına yol açar. Bulgurlu'nun yüksek kottan inen vadileri, Kısıklı meydanının altında kalan alt geçitler sel baskınlarının ağırlıklı görüldüğü noktalardır. Bu yazı Üsküdar-Çengelköy çevresinde su baskını zararı yaşayan vatandaşlar için belediye ve İSKİ'ye karşı tazminat talep yollarını birincil kaynaklarla ele alır.

Çengelköy ve Küçük Çamlıca eteklerinin özelliği

1 — Küçük Çamlıca eğimi ve erozyon. Küçük Çamlıca Tepesi (267 m) Üsküdar'ın en yüksek noktalarından biridir. Dik eğimli sırtlardan Çengelköy'e inen yüzey akışı sağanak yağışlarda saniyeler içinde yoğunlaşır. Yüksek kottan gelen debiye karşı yetersiz yağmur suyu tahliyesi, mazgal ve menfez yetersizliği sel baskınına yol açar. Bulgurlu, Küçüksu ve Burhaniye bu akış yolundaki risk bölgeleridir.

2 — Çengelköy sahil hattı. Çengelköy'ün sahil mahallesi dar sokaklar, eski aile apartmanları ve tarihi binalar yoğunluğundadır. Yüksek kottan gelen yağmur suyu sahilde biriken debiyle birleşir; alt kat girişleri, zemin katlar ve bodrumlar sel baskını riskine en açık yerlerdir. Çengelköy İskelesi çevresinde depolar ve yüklü iş yerleri ciddi zarara uğrayabilir.

3 — Kısıklı ve alt geçitler. Kısıklı meydanı ve çevresindeki alt geçitler trafikte yoğun şekilde kullanılır. Sağanak yağışta alt geçitler göle dönebilir; araçlar su altında kalır. Bu bölge Danıştay içtihadında "alt geçit su baskını" davalarının klasik örneği olarak değerlendirilir — belediyenin uyarı levhası koymaması ve giriş kapatmaması ayrıca kusur sayılır.

Üsküdar'da sorumluluk paylaşımı

4 — Üsküdar Belediyesi. 5393 Belediye K. m.14 kapsamında Üsküdar Belediyesi yerel yağmur suyu altyapısı, mazgal temizliği, mahalle içi tahliye kanallarından sorumludur. Çengelköy, Kuzguncuk, Beylerbeyi, Bulgurlu, Küçüksu mahallelerinde yaşanan baskınlarda Üsküdar Belediyesi doğal davalıdır.

5 — İSKİ ana şebeke. 2560 sayılı Kanun kapsamında İSKİ Üsküdar il kesimindeki yağmur suyu ana şebekesinden, Çamlıca sırtlarındaki toplu tahliye sisteminden sorumludur. Çengelköy sahil hattındaki ana kanal tıkanıklığı, Küçük Çamlıca eteklerindeki tahliye yetersizliği İSKİ kusuru olarak değerlendirilir.

6 — İBB ve KGM. İstanbul Büyükşehir Belediyesi üst yollar, ana cadde altyapısı, köprü-menfezlerden sorumludur. Çamlıca Köprüsü çevresi veya ana ulaşım hatlarındaki olaylarda İBB de davalı gösterilebilir. Devlet yolu üzerindeki alt geçit için Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) sorumlu olabilir. Mahkeme kusur paylaşımını değerlendirir.

Alt geçit baskınları ve idare kusuru

7 — "Alt geçitte su var" uyarısı. Danıştay içtihadı, sağanak yağışta alt geçitlerin su biriktirme riski bilinen bir olgu olduğundan belediyenin önceden uyarı levhası koyma, giriş kapatma, pompa sistemi kurma yükümlülüğünün bulunduğunu kabul eder. Uyarı yoksa veya kapatma yapılmamışsa idare kusuru güçlüdür.

8 — Danıştay 8. Daire 2024/2200 K. Muratpaşa'daki bir alt geçit su baskını davasında Danıştay 8. Daire 2021/6139 E., 2024/2200 K. sayılı kararında belediyenin yağmur suyu altyapısını yetersiz bulunması ve yol kotunu yükseltmesini ayrı birer kusur saymıştır. Üsküdar'daki benzer olaylarda aynı değerlendirme uygulanabilir.

9 — Pompa ve menfez sistemleri. Alt geçitlerde su birikmesini önlemek için pompa, menfez ve yüzey kesme sistemleri kurulması teknik standart gereğidir. Bu sistemlerin kurulmamış olması, kurulup bakımsız bırakılması veya baskın anında çalışmamış olması belediye ve İSKİ kusurunu oluşturur.

Dava usulü

10 — İdareye başvuru süresi. 2577 m.13/1 zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her halükârda baskın tarihinden itibaren 5 yıl idari başvuru süresi tanır. Üsküdar Belediyesi, İSKİ ve varsa İBB'ye birlikte yazılı başvuru yapılır. 30 gün içinde cevap gelmezse zımni ret sayılır (2577 m.13/1; 7331 sayılı Kanun’la 2021’den beri otuz gün); bunu izleyen 60 gün dava açma süresidir.

11 — Yetki ve mahkeme. Dava İstanbul İdare Mahkemesi'nde (Çağlayan Adliyesi) tam yargı davası olarak açılır (2577 m.2/1-b, m.13). Zarar miktarı ne olursa olsun idare mahkemesi görevlidir; sulh hukuk veya asliye hukuk mahkemesi görevli değildir.

Sık sorulan sorular

1. Çengelköy'de evimin bodrumu su altında kaldı; nereye başvuracağım?
Önce yazılı başvuru: Üsküdar Belediyesi + İSKİ + varsa İBB. 30 gün beklenir; cevap gelmezse bu sürenin bitiminden itibaren 60 gün içinde İstanbul İdare Mahkemesi'nde tam yargı davası açılır. Zararın delilleri (fotoğraf, fatura, bilirkişi) hazırlanır.

2. Kısıklı altgeçitte aracım hasar gördü; sorumluluk kimde?
Alt geçit uyarı levhası koymayan ve giriş kapatmayan belediye birincil sorumlu sayılır. Üsküdar Belediyesi, İSKİ ve İBB birlikte davalı gösterilir. Danıştay içtihadı alt geçit sorumluluğunda idare lehine karine kabul etmez; aksine önleme yükümlülüğü aranır.

3. Küçük Çamlıca'dan inen suyun Bulgurlu'da baskına yol açması "mücbir sebep" mi?
Dik eğimli sırttan gelen yağmur suyu beklenen bir doğal olgudur. Belediye bu konuda yeterli tahliye altyapısı kurmakla yükümlüdür. MGM uyarı yayınlamışsa ve belediye önlem almadıysa mücbir sebep savunması Danıştay içtihadına göre zayıftır.

4. İş yerim Kuzguncuk sahilinde; su baskını birkaç kez tekrarlandı. Avantajım nedir?
Tekrarlanan baskın karinesi işler. Önceki olaylarda belediyeye yazılı başvuru-şikâyetleriniz varsa bu belgeler önlem almama kusurunu doğrudan ispatlar. Danıştay 6. Daire'nin 1957 tarihli emsal kararı dahi bu ilkeyi güçlendirir.

5. Çengelköy sahilindeki yalılarda farklı bir kural var mı?
Hayır. 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu yalıların korunması-yenilenmesi için özel kurallar getirir ancak sel-su baskını tazminatı için genel idare hukuku kuralları (2577 m.13 tam yargı davası) uygulanır. Yalı malikinin tazminat talep hakkı diğer vatandaşlarla aynıdır.

Bu yazı Üsküdar-Çengelköy çevresinde sel ve su baskını zararı yaşayan vatandaşlar için bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Her olayın kendi delilleri ve koşullarıyla değerlendirilmesi gerekir; sonuç vaat edilmez. İlgili kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerinden teyit edilmiştir.