Üst Makama Başvuru (İYUK m.11): İdari İşleme Dava Açmadan Önce İtiraz

Bir idari işlem (ret yazısı, ceza, iptal, atama, ruhsat reddi gibi) size tebliğ edildiğinde dava açmak tek seçenek değildir. İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m.11, dava açmadan önce işlemin üst makama ya da üst makam yoksa işlemi yapan makama yeniden değerlendirilmesi için başvurulmasına izin verir. Bu başvuru doğru yapılırsa dava süresini korur; yanlış zamanda yapılırsa hiçbir işe yaramaz.

Üst makama başvuru nedir?

İYUK m.11'e göre ilgililer, idari dava açmadan önce, idari işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde isteyebilir. Örneğin bir ilçe müdürlüğünün işlemine karşı il müdürlüğüne, il müdürlüğünün işlemine karşı bakanlığa başvurulabilir.

Sürelere etkisi

• Dava süresi: İdare mahkemesinde dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre yoksa, işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür (İYUK m.7). Süre, bildirimi izleyen günden işlemeye başlar (m.8).
• Başvuru süreyi durdurur: Dava açma süresi içinde yapılan üst makam başvurusu, işlemeye başlamış olan süreyi durdurur (m.11/1). Süre sıfırlanmaz; başvuruya kadar geçen günler hesaba katılır.
• Otuz gün: Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (m.11/2). Bu süre 2021'de 7331 sayılı Kanun'la altmış günden otuz güne indirilmiştir.
• Kalan süre: Ret cevabının tebliği ya da otuz günün dolmasıyla durmuş olan süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Örneğin tebliğden 40 gün sonra başvurduysanız, cevap gelince dava için yaklaşık 20 gününüz kalır.
• Kesin olmayan cevap: m.11'de kesin olmayan cevaba ilişkin açık bir hüküm yoktur; m.10/2'deki dört aylık bekleme kuralının burada kıyasen uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır. Güvenli yol, idare otuz gün içinde kesin bir cevap vermezse bunu ret sayıp kalan süre içinde dava açmaktır.

En sık yapılan hata: süre geçtikten sonra başvurmak

Üst makam başvurusu ancak dava açma süresi içinde yapılırsa süreyi durdurur. Altmış gün dolduktan sonra yapılan başvuru, kaçırılmış dava süresini geri getirmez. İdarenin geç başvuruya verdiği ret cevabı da genellikle yeni bir dava hakkı doğurmaz; çünkü bu cevap, asıl işlemi tekrar eden bir yazı niteliğindedir.

Üst makama başvuru ile İYUK m.10 başvurusu aynı şey mi?

Hayır. m.11, size tebliğ edilmiş mevcut bir işleme karşı yapılan itirazdır ve dava süresini durdurur. m.10 ise henüz yapılmamış bir işlemin yapılması için idareye başvurmaktır; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi bu otuz günün bitiminden başlar. İdari eylemlerden doğan zararlarda ise tam yargı davası öncesi idareye başvuru m.13'te ayrıca düzenlenmiştir ve bu başvuru zorunludur (öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde beş yıl; cevap için yine otuz gün).

Dilekçede nelere dikkat edilmeli?

• İtiraz edilen işlemin tarihini, sayısını ve size tebliğ edildiği tarihi yazın.
• İşlemin neden hukuka aykırı olduğunu kısa ve somut olarak açıklayın; dayandığınız belgeleri ekleyin.
• Talebinizi açıkça yazın: işlemin geri alınması, kaldırılması veya değiştirilmesi.
• Dilekçeyi evrak kaydına alınarak, e-Devlet / KEP gibi kayıtlı bir yolla ya da iadeli taahhütlü postayla verin; başvuru tarihinin ispatı süre hesabının temelidir.

Özel kanunlara dikkat

İvedi yargılama usulüne tabi işler: İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları, Turizmi Teşvik Kanunu'na göre satış, tahsis ve kiralama işlemleri, çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) kararları ve 6306 sayılı Kanun'a göre alınan Cumhurbaşkanı kararlarında dava süresi otuz gündür ve İYUK m.11 uygulanmaz (İYUK m.20/A). Bu işlerde İYUK m.11 başvurusu süreyi durdurmaz. Ancak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki ihale işlemlerinde dava açmadan önce idareye şikâyet ve Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet başvurusu yapılması zorunludur (4734 m.54); dava bu başvuruların sonunda verilen karara karşı açılır. Diğer ivedi işlerde süresinde doğrudan dava açılmalıdır.

Bazı alanlarda özel kanunlar farklı itiraz yolları ve süreler öngörür: idari para cezalarına itiraz kural olarak sulh ceza hâkimliğine yapılır (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27), vergi uyuşmazlıklarında vergi mahkemesinde dava süresi otuz gündür (İYUK m.7/1), sosyal güvenlik işlemlerinde ise SGK'ya başvuru ve iş mahkemesi yolu ayrıca düzenlenmiştir. Bu durumlarda İYUK m.11 yerine özel kanundaki yol izlenir. İdare hukuku konuları için idare hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

1. Üst makama başvurmak zorunlu mu?
Kural olarak hayır; ilgili doğrudan dava açabilir (idari eylemden doğan zararlarda m.13 başvurusu ise zorunludur). Başvuru, idareye işlemini düzeltme fırsatı veren isteğe bağlı bir yoldur. Bazı özel kanunlarda ise idari itiraz zorunlu tutulmuş olabilir.

2. Otuz gün geçti, cevap gelmedi. Ne yapmalıyım?
İstek reddedilmiş sayılır; durmuş olan dava süresi kaldığı yerden işlemeye başlar. Kalan günleri hesaplayıp süresinde dava açmanız gerekir.

3. Hem üst makama başvurup hem dava açabilir miyim?
Başvurunun sonucunu beklemeden dava açılabilir. Ancak aynı işlem için süreleri karıştırmamak adına başvuru ve dava tarihleri dikkatle takip edilmelidir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Kanun maddeleri mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinden okunmuştur. Her dosya kendi belgeleri ve süreleriyle ayrıca değerlendirilir; sonuç vaat edilmez.