Delil Tespiti Talebi Dilekçesi Örneği (HMK m.400)

Delil tespiti, bir davada ileri sürülecek vakıanın; keşif, bilirkişi incelemesi ya da tanık dinlenmesi yoluyla önceden belgelenmesini sağlayan bir geçici hukuki koruma yoludur. Delilin gecikmeden korunması, hâlihazırda görülmekte olan davada ya da ileride açılacak davada tarafın haklarını korumak için sık başvurulan bir usuldür. Bu sayfa delil tespiti talebinin hangi mahkemede yapılacağını, hangi koşulda kabul edileceğini ve dilekçenin iskeletini anlatır. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.

Ne zaman kullanılır, kim başvurur?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400/1 kapsamı geniş tutar: “Taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemlerin yapılmasını talep edebilir.” Aynı maddenin ikinci fıkrası hukuki yararı arar ve şu tanımı verir: “Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı yahut ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yarar var sayılır.”

Uygulamada sık başvurulan hâller: ayıplı imalatlarda taşınmazın veya malın mevcut durumunun tespiti; iş kazasının hemen sonrasında kaza yerinin ve makinelerin durumunun tespiti; kira sözleşmesinin sona ermesinden önce kiralananın hasar durumunun tespiti; komşu inşaatın taşınmaza verdiği zararların tespiti; trafik kazasında araçların pozisyonlarının ve iz durumlarının tespiti; hastanede ameliyat sonrası tıbbi malzeme ve dosya incelemesi.

Talep edebilecek olanlar: dava açmış ya da açacak olan taraflar. Dava açılmamışken talep edilebilmesi için “delilin kaybolacağı ya da gösterilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı” ihtimalinin somut bir gerekçe ile ortaya konulması gerekir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Bilgi	Ayrıntı
Dava açılmışsa	Delil tespiti talebi davaya bakan mahkemeye yapılır (HMK m.401/1 zımnen; asıl davanın devamı sayılır).
Dava açılmamışsa	Talep, esas hakkındaki davaya bakacak olan mahkemeden ya da üzerinde keşif yahut bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu ya da tanık olarak dinlenilecek kişinin oturduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401/1).
Noter tespiti	Noterlerin 1512 s. Noterlik Kanunu uyarınca yapacağı vakıa tespitine ilişkin hükümler saklıdır (HMK m.401/2). Noterin yaptığı tespit bazı uyuşmazlıklarda hızlı bir alternatif oluşturabilir; ancak keşif ve bilirkişi gerektiren teknik değerlendirmeler mahkeme kanalıyla yapılır.
Yetki itirazı	Esas hakkında açılan davada, delil tespiti yapan mahkemenin yetkisiz ve görevsiz olduğu ileri sürülemez (HMK m.401/3).

Süreler, giderler ve karşı tarafın hakları

Delil tespitine ilişkin özel bir başvuru süresi yoktur; ancak tespitin geç kalması hâlinde delilin kaybolması ya da değişmesi kaçınılmazdır. Bu nedenle talebin gerçekleşmesi öngörülen olay üzerine gecikmeden yapılması gerekir.

Talep dilekçeyle yapılır. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere sorulması istenen sorular, delillerin kaybolacağı ya da gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler ve aleyhine delil tespiti istenen kişinin adı, soyadı ve adresi yer alır. Talep sahibi, durum ve koşulların imkân vermemesi nedeniyle aleyhine tespit yapılacak kişiyi gösteremiyorsa talebi geçerli sayılır (HMK m.402/1). Mahkeme tarafından belirlenen tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).

Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde karşı tarafa tebligat yapılmaksızın da delil tespiti yapılabilir. Tespit yapıldıktan sonra tespit dilekçesi, tespit kararı, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece kendiliğinden diğer tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir (HMK m.403).

Delil tespiti dosyası, asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir. Asıl davanın taraflarından her biri iddia veya savunmasını ispat için bu tutanak ve raporlara dayanabilir (HMK m.405).

Dilekçede bulunması gereken unsurlar

• Yetkili mahkemenin adı,
• Talep sahibinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası, adresi; varsa vekilin adı ve adresi,
• Aleyhine tespit yapılacak kişinin adı, soyadı ve adresi (bilinmiyorsa nedeni),
• Tespiti istenen vakıanın açık ve somut anlatımı,
• Tespit için yapılması istenen işlem: keşif, bilirkişi incelemesi ya da tanık dinlenmesi; bilirkişiye sorulacak sorular; tanıklara sorulacak hususlar,
• Delillerin kaybolacağı ya da gösterilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı kuşkusunu doğuran sebepler,
• Karşı tarafa tebligat yapılmaksızın tespit istenmesi hâlinde bu talebin gerekçesi (HMK m.403/1),
• Gider avansı ödenmesine hazır olunduğuna ilişkin beyan,
• Açık talep sonucu ve talebe uygun kararın verilmesi istemi,
• Tarih ve imza.

Sık yapılan hatalar

• Vakıayı somutlaştırmamak. “İnşaat çevremde zarar yarattı, tespit istiyorum” demek yetmez. Hangi tarihte, hangi işlemler sonucu, hangi bölgede, hangi yapı unsurlarında hasar oluştuğu somut yazılır. Aksi hâlde talep hukuki yarar yokluğundan reddedilebilir.
• Bilirkişiye soru yöneltmemek. Tespit talebinin amacı bilirkişi raporunun ileride kanıt olarak kullanılabilmesidir. Sorulacak sorular baştan yazılmazsa keşif sonrasında düzenlenen rapor talebin kapsamı dışında kalabilir. Örneğin “İnşaatın taşınmaza vermiş olduğu zararların miktarı, sebebi ve giderim yöntemi nedir?” gibi sorular açıkça yazılmalıdır.
• Süreyi geciktirmek. Delilin değişmesi bekleniyorsa (örneğin araç hurdaya çıkarılacak, hasarlı bölüm onarılacak, tanık göç edecek) gecikme delili yok edebilir. Talep, olayın hemen ardından yapılmalıdır.
• Gider avansını yatırmamak. HMK m.402/2 uyarınca gider avansı ödenmedikçe işlem yapılmaz. Avansın gecikmesi tespit tarihinin ötelenmesine, delilin ise kaybolmasına yol açar.
• Delil tespitini “dava yerine” kullanmak. Tespit bir ispat aracıdır; hüküm doğurmaz. Zararın tazmini için mutlaka esas davanın açılması gerekir. Tespit raporu alındığında zamanaşımı süreleri kendiliğinden durmaz; süreyi kaçırmamak için asıl davanın da zamanında açılması gerekir.
• Karşı tarafa bildirmeden yapılan tespitte itiraz süresini takip etmemek. HMK m.403 karşı tarafa bir haftalık itiraz hakkı tanır. Bu itiraz sonuçlanmadan raporun ispat gücü sınırlı kalabilir; süreç yakından izlenir.

Dilekçe örneği

Uyarı: Aşağıdaki metin genel bir iskelettir; avukat yerine geçmez. Her tespitin konusu, sorulacak sorular ve teknik hususlar somut olaya göre değerlendirilmelidir.

[YER] NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE
(Ya da esas davaya bakacak olan mahkeme)

TALEP EDEN     : [AD SOYAD]
T.C. KİMLİK NO : [T.C. KİMLİK NO]
ADRES          : [ADRES]

VEKİLİ         : [VARSA AVUKATIN ADI SOYADI VE ADRESİ]

ALEYHİNE
TESPİT İSTENEN : [AD SOYAD / UNVAN]
                 [ADRES]
                 [BİLİNMİYORSA: "Aleyhine tespit yapılacak kişi,
                 durum ve koşulların imkân vermemesi nedeniyle
                 gösterilememektedir; HMK m.402/1 uyarınca talep
                 geçerli sayılmalıdır."]

KONU           : Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400 ve devamı uyarınca
                 [KEŞİF / BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ / TANIK DİNLENMESİ]
                 yoluyla delil tespiti talebimizdir.

AÇIKLAMALAR

1. Talep edenin [TAŞINMAZIN ADRESİ]'nde bulunan [TAŞINMAZIN
   NİTELİĞİ]'nde [TARİH] tarihinde [OLUŞAN VAKIA - KISA ANLATIM]
   nedeniyle zarar meydana gelmiş / gelmek üzeredir.

2. [DELİLİN KAYBOLACAĞINA VE İSPATIN ZORLAŞACAĞINA İLİŞKİN SOMUT
   GEREKÇE - örneğin: "Karşı taraf, hasarlı bölümü kısa süre içinde
   onarma kararı almıştır; onarım gerçekleştiğinde hasarın niteliği,
   yeri ve boyutu ölçülemez duruma gelecektir."]

3. Bu nedenle hâlihazırdaki durumun keşif ve bilirkişi incelemesi
   yoluyla tespit edilmesi gerekmektedir. Bilirkişiye şu sorular
   yöneltilmelidir:
   a) Taşınmazın mevcut durumu nedir ve hangi bölümlerinde hasar
      bulunmaktadır?
   b) Hasarın oluş sebebi nedir; hangi işlem ya da davranıştan
      kaynaklanmış olabilir?
   c) Hasarın giderilmesi için gereken işlemler nelerdir ve bu
      işlemlerin bugünkü değerle bedeli ne kadardır?
   [Konu ne ise soruların o konuya göre somutlaştırılması gerekir.]

4. [KARŞI TARAFA TEBLİGAT YAPILMAKSIZIN İSTENİYORSA:]
   Talep edenin haklarının korunması, karşı tarafa haber verilmeden
   tespit yapılmasını zorunlu kılmaktadır; zira karşı taraf haberdar
   olması hâlinde delili değiştirecek ya da ortadan kaldıracaktır.
   HMK m.403/1 uyarınca tespitin karşı tarafa tebligat yapılmaksızın
   yapılmasını talep ederiz.

5. Mahkemece belirlenecek tespit gider avansını yatırmaya hazırız.

HUKUKİ SEBEPLER: HMK m.400-406; 1512 s. Noterlik Kanunu; ilgili
                 mevzuat.

DELİLLER       : Tapu kaydı, fotoğraflar, mevcut yazışmalar, keşif,
                 bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1) [TAŞINMAZ / MAL / OLAY] üzerinde keşif ve bilirkişi incelemesi
   yapılmak suretiyle mevcut durumun tespitine,
2) Bilirkişi raporunun hazırlanmasına ve dosyaya sunulmasına,
3) Yargılama giderlerinin talebimize göre karşı tarafa yüklenmesine
karar verilmesini saygıyla talep ederiz.

TARİH          : [GÜN/AY/YIL]

TALEP EDEN / VEKİLİ
[AD SOYAD]
İmza

EKİ            : Vekâletname, tapu kaydı, fotoğraflar, yazışma
                 örnekleri.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Delil tespiti hangi mahkemeden istenir?
Dava açılmışsa davaya bakan mahkemeden istenir. Dava açılmamışsa esas davaya bakacak olan mahkemeden ya da üzerinde keşif yahut bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu veya tanık olarak dinlenilecek kişinin oturduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401).

2. Karşı tarafa haber verilmeden tespit yapılabilir mi?
Evet. Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde karşı tarafa tebligat yapılmaksızın delil tespiti yapılabilir. Tespit yapıldıktan sonra tespit kararı ve varsa bilirkişi raporu karşı tarafa mahkeme tarafından tebliğ edilir; karşı taraf bir hafta içinde tespit kararına itiraz edebilir (HMK m.403).

3. Delil tespiti dava yerine geçer mi?
Hayır. Delil tespiti bir ispat aracıdır; hüküm doğurmaz. Zararın tazmini ya da hakkın hüküm altına alınması için esas davanın ayrıca açılması gerekir. Tespit dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır (HMK m.405).

4. Tespit talebini reddedebilir mi hâkim?
Evet. HMK m.400/2 uyarınca hukuki yarar bulunmayan taleplerde ret kararı verilebilir. Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolmayacağı ya da ileri sürülmesinin zorlaşmayacağı anlaşılıyorsa talep reddedilir. Bu nedenle dilekçede kayıp ya da güçleşme ihtimali somut olarak açıklanmalıdır.

5. Noterden yapılan tespit ile mahkeme tespiti arasında ne fark var?
Noter tespitleri hızlıdır ve maddi olayların o anki durumunu belirlemek için elverişlidir. Bilirkişi bilgisi gerektiren teknik değerlendirmeler ve keşif işlemleri ise mahkeme kanalıyla yapılır. Noterlerin 1512 s. Kanun uyarınca yapacağı vakıa tespitine ilişkin hükümler HMK m.401/2 ile saklı tutulmuştur; iki yol birbirini dışlamaz.

İlgili sayfalar

İhtarname yoluyla delil oluşturma için ihtarname örneği, iş kazasında hızlı işlem için iş kazası tazminat dilekçesi sayfasına bakabilirsiniz. Genel çerçeve dilekçe örnekleri sayfasında toplanmıştır. Görüşme talebi için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.