Hâkimin Reddi Dilekçesi Örneği

Bir davada, hâkimin tarafsızlığından kuşku duyulmasını haklı kılan somut bir sebep varsa, taraflardan her biri o hâkimin davadan çekilmesini yani reddini isteyebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu yolu sıkı biçim ve süre kurallarına bağlamıştır: ret dilekçesi zamanında verilmezse sebep ne olursa olsun sonuç doğurmaz; ret sebebinin dayanağı gösterilmezse talep kötüniyetli sayılıp aleyhe sonuç doğurabilir. Bu sayfa, ret sebeplerini, süreyi, dilekçenin nereye verileceğini ve kararın kim tarafından verileceğini anlatır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.

Hâkim ne zaman reddedilebilir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, hâkimin davaya bakamayacağı hâlleri iki başlıkta düzenlemiştir. Birincisi HMK m.34’te sayılan ve hâkimin kendiliğinden çekilmesi gereken yasaklılık sebepleridir (kendi davası, eşinin davası, üçüncü dereceye kadar hısımlarının davası, tanık/bilirkişi/hakem olarak görev aldığı dava, nişanlısının davası gibi). İkincisi ise HMK m.36’da düzenlenen ret sebepleridir: hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâli.

HMK m.36/1, ret sebebi olarak “özellikle” şu hâlleri sayar:

• Davada, iki taraftan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması (m.36/1-a),
• Davada, kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması (m.36/1-b),
• Davada, tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş ya da hâkim, hakem, arabulucu veya uzlaştırmacı sıfatıyla hareket etmiş olması (m.36/1-c — 7251 s.K. ile 22/7/2020’de arabuluculuk/uzlaştırmacılık eklendi),
• Davanın, dördüncü derece de dahil yansoy hısımlarına ait olması (m.36/1-ç),
• Dava esnasında iki taraftan biri ile davası veya aralarında bir düşmanlık bulunması (m.36/1-d).

Yalnızca hâkimin kararının tarafın aleyhine olması ret sebebi değildir; ret istemi bir üst inceleme yolu değildir. Karar aleyhe ise başvurulacak yol istinaftır.

Ret dilekçesi nereye verilir, kim inceler?

HMK m.38/3, dilekçenin reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verileceğini düzenler. Ancak talebi o hâkim karara bağlamaz: HMK m.40, ret talebini incelemeye yetkili mercii ayrıca belirler.

• Toplu mahkemelerde (bölge adliye mahkemesi hukuk daireleri dahil) ret talebi, reddi istenen hâkim katılmaksızın mensup olduğu mahkeme/dairece incelenir (m.40/1, m.40/4).
• Reddedilen hâkimin katılmamasından dolayı mahkeme toplanamıyor ya da mahkeme tek hâkimden oluşuyorsa, ret talebi o yerde asliye hukuk hâkimliği görevini yapan diğer mahkeme veya hâkim tarafından incelenir; o yerde asliye hukuk hâkimliği tek hâkimli ise ret talebi asliye ceza hâkimi tarafından, yoksa en yakın asliye hukuk mahkemesi tarafından incelenir (m.40/2).
• Sulh hukuk hâkimi reddedildiğinde ret talebi o yerdeki diğer sulh hukuk hâkimi tarafından, o da yoksa sırayla sulh ceza, asliye hukuk, asliye ceza ve en yakın yerdeki sulh hukuk hâkimi tarafından incelenir (m.40/3).

HMK m.42/4 uyarınca reddi istenen hâkim, ret hakkında merci tarafından karar verilinceye kadar o davaya bakamaz; ancak gecikmesinde sakınca bulunan iş ve davalar bunun dışındadır. Ret talebi kabul edilirse dosya başka hâkime devredilir. HMK m.42/6 uyarınca, ret talebinin kötüniyetle yapıldığının anlaşılması ve esas yönünden kabul edilmemesi hâlinde talepte bulunanların her biri hakkında disiplin para cezasına hükmolunur; aynı davada aynı tarafça yenilenen ret talebinin reddi hâlinde ceza öncekinin iki katından az olamaz (m.42/7).

Süre: HMK m.38/1

HMK m.38/1 süreyi net biçimde belirler: “Hâkimin reddi sebebini bilen tarafın, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi gerekir. Taraf, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmek zorundadır. Belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez.” Yani ölçüt “gecikmeksizin” değil, kanunun kendi ifadesiyle ilk duruşma (bilinen sebep) ya da öğrenmeden sonraki ilk duruşmada yeni bir işlem yapmadan öncedir (sonradan öğrenilen sebep). Ret sebebini bildiği hâlde duruşmaya girip esasa ilişkin işlem yapan tarafın ret talebi dinlenmez.

HMK m.38/2 dilekçede ret sebebinin ve delil/emarelerin açıkça gösterilmesini, varsa belgelerin eklenmesini şart koşar. HMK m.41 uyarınca ret talebi; süresinde yapılmamışsa, ret sebebine ilişkin inandırıcı delil/emare gösterilmemişse ya da davayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa geri çevrilir.

Dilekçede bulunması gerekenler

• Ret talebi karara bağlanmak üzere sunulan mahkemenin adı ve reddi istenen hâkimin sıfatı,
• Dosya esas numarası ve tarafların adları,
• Ret talebinde bulunan tarafın ve varsa vekilinin adı, adresi,
• Ret sebebinin ne zaman ve nasıl öğrenildiği (sürenin tutulmasını göstermek için),
• Ret sebebinin somut anlatımı: hangi olay, hangi tarih, hangi ilişki,
• Sebebi ispata elverişli deliller (tanık, belge, tutanak, ses/görüntü kaydı),
• Talep: hâkimin reddine, dosyanın başka hâkime tevzi edilmesine ve ret talebi karara bağlanana kadar hâkimin zorunlu işler dışında el çekmesine karar verilmesi,
• Tarih ve imza.

Sık yapılan hatalar

• Karar aleyhe olduğu için ret istemek. Ret istemi kararın hukuka aykırılığını denetleyecek bir yol değildir; aleyhe karara karşı yol istinaftır. Karar aleyhe diye açılan ret talebi reddedilir ve tarafa disiplin para cezası çıkabilir.
• Süreyi kaçırmak (HMK m.38/1). Ret sebebini bilen taraf en geç ilk duruşmada; sonradan öğrenen taraf, öğrenmeden sonraki ilk duruşmada ve yeni bir işlem yapılmadan önce talebini bildirmek zorundadır. Belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez.
• Sebebi somutlaştırmamak. “Hâkim tarafsız değildir” demek yetmez; ne zaman, nerede, hangi söz ve davranışla tarafsızlığın kaybolduğu tek tek anlatılmalıdır.
• Delil sunmamak. Ret sebebi kural olarak yazılı delille ya da yeminle ispat edilir; hiçbir delil sunulmaksızın verilen ret talebi kötüniyet sayılabilir.
• Reddedilen hâkimin karar vermesini beklemek. Ret talebini reddedilen hâkim karara bağlamaz. Dilekçe onun mahkemesine verilse de karar başka bir merci tarafından verilir; bu ayrım dilekçede açıkça istenmelidir.
• Aynı sebeple ikinci kez ret istemek. Bir kez reddedilen sebep, aynı davada tekrar ileri sürülemez.

Dilekçe örneği

Aşağıdaki metin genel bir iskelettir; avukat yerine geçmez. Ret istemi geri döndürülmesi güç sonuçlar doğurabildiği için somut olayınıza uygun biçimde yazılması, delillerin eksiksiz sunulması ve süresinin tutulması önemlidir.

[MAHKEMENİN ADI]'NE

DOSYA NO        : [ESAS NO]

REDDİ İSTEYEN
(DAVACI/DAVALI) : [AD SOYAD]
T.C. KİMLİK NO  : [T.C. KİMLİK NO]
ADRES           : [ADRES]
VEKİLİ          : [VARSA VEKİLİN ADI SOYADI VE ADRESİ]

KARŞI TARAF     : [KARŞI TARAFIN ADI SOYADI]

REDDİ İSTENEN
HÂKİM           : [MAHKEMENİN ADI] hâkimi [HÂKİMİN ADI SOYADI]

KONU            : Aşağıda açıklanan sebeplerle sayın hâkimin
                  REDDİ ile dosyanın başka hâkime tevzi edilmesi
                  talebidir.

AÇIKLAMALAR

1) Yukarıda esas numarası yazılı davada [DURUŞMA TARİHİ] tarihli
   celse sırasında/[TARİH] tarihinde öğrendiğim aşağıdaki olay,
   sayın hâkimin tarafsızlığı hakkında ciddi kuşku doğurmaktadır.

2) RET SEBEBİ
   [Ret sebebini SOMUT olarak anlatınız: ne zaman, nerede, hangi
    söz veya davranış; hâkim ile taraflardan biri arasında bilinen
    ilişki; hâkimin dosyada daha önce başka sıfatla görev alması;
    duruşmada açık önyargılı tutum sergilemesi vb.]

3) Ret sebebini [ÖĞRENİLME TARİHİ] tarihinde öğrendim ve
   gecikmeksizin işbu talebi sunuyorum. Ret sebebini öğrendiğim
   duruşmada esasa ilişkin herhangi bir işlem yapmadım.

4) DELİLLER
   - [Tutanak: ekli duruşma tutanağının ... numaralı satırı]
   - [Tanık: AD SOYAD, dinlenilmek üzere hazır edilecektir]
   - [Belge: ekli ...]
   - Her türlü yasal delil.

5) Ret talebimin karara bağlanmasına kadar sayın hâkimin, kanunda
   izin verilen zorunlu işler dışında dosyadan EL ÇEKMESİ
   gerekmektedir.

HUKUKİ NEDENLER : HMK m.36 (ret sebepleri), m.38 (ret usulü ve süre),
                  m.40 (talebi incelemeye yetkili merci), m.42 (ret
                  talebinin incelenmesi) ve ilgili mevzuat.

SONUÇ VE İSTEM  : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
   1- Sayın hâkimin REDDİNE,
   2- Dosyanın BAŞKA HÂKİME tevzi edilmesine,
   3- Ret talebi karara bağlanıncaya kadar zorunlu işler dışında
      sayın hâkimin dosyadan EL ÇEKMESİNE
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

TARİH           : [GÜN/AY/YIL]

REDDİ İSTEYEN
[AD SOYAD]
İmza

EKLER
1- [Duruşma tutanağı örneği]
2- [Belge]
3- [Varsa vekâletname]

Sıkça Sorulan Sorular

1. Ret dilekçesi verince duruşmalar durur mu?
Ret talebi karara bağlanıncaya kadar reddi istenen hâkim, kural olarak yalnızca zorunlu işlemleri yapabilir. Uygulamada duruşmalar ertelenir; ancak bu, otomatik bir sonuç değildir. Talebin dosyaya girip incelemeye alındığını takip etmek gerekir.

2. Talebim reddedilirse ne olur?
Ret talebi reddedilirse dava aynı hâkim önünde devam eder. Talebin kötüniyetle yapıldığı sonucuna varılırsa mahkeme, talepte bulunan taraf aleyhine disiplin para cezasına hükmedebilir. Ret talebinin reddine karşı, esas hükümle birlikte istinafa gidilebilir.

3. Hâkim benimle ilgili sert konuştu, ret sebebi olur mu?
Tek başına duruşmada sert veya eleştirel bir üslup ret sebebi sayılmaz. Aranan ölçüt, hâkimin tarafsızlığından duyulan kuşkunun haklı ve somut olaylara dayanmasıdır. Genel bir memnuniyetsizlik yeterli değildir.

4. Ret talebimi duruşmada sözlü olarak yapabilir miyim?
Yapabilirsiniz; bu durumda talep tutanağa geçirilir. Ancak sebep, delil ve süre açısından yazılı dilekçe daha güvenlidir. Sözlü talepten sonra yazılı gerekçenin kısa sürede eklenmesi uygulamada yerleşmiştir.

5. Aynı hâkime ilerideki başka davamda da ret talebinde bulunabilir miyim?
Ret talebi, verildiği davaya özgüdür. Farklı bir davada aynı hâkim önüne çıkarsanız, o dava için sebeplerinizin somut ve güncel olarak yeniden değerlendirilmesi gerekir. Önceki davada reddedilmiş bir sebep, yeni davada da öne sürülebilir; ancak o davadaki delillere göre değerlendirilir.

İlgili sayfalar

Karara karşı gidilecek yol için istinaf başvuru dilekçesi sayfasına, duruşmaya katılamama hâlinde başvurulacak yol için mazeret dilekçesi sayfasına bakabilirsiniz. Diğer örnekler dilekçe örnekleri sayfasındadır. Görüşme talebi için iletişim sayfasına geçebilirsiniz.