Nafaka Artırım Dilekçesi: Artırım, Azaltım ve Örnek

Boşanma kararıyla belirlenen nafaka, yıllar geçtikçe tarafların durumuna uymaz hâle gelebilir: çocuk büyür ve giderleri artar, nafaka ödeyen kişinin geliri yükselir ya da düşer, nafaka alan eski eş çalışmaya başlar. Kanun bu değişikliklerin mahkemeye taşınmasına izin verir; ancak nafaka kendiliğinden değişmez ve değişiklik için dava açmak gerekir. Bu sayfa nafakanın artırılması, azaltılması ya da kaldırılması için verilecek dilekçenin nereye verileceğini, hangi hükme dayanacağını ve içine neyin yazılacağını anlatır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.

Nereye, ne zaman verilir?

Bilgi	Ayrıntı
Görevli mahkeme	Aile mahkemesi; kurulmamış yerlerde bu işlere bakmakla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi (4787 s. Kanun m.2, m.4)
Yetkili yer	Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi (TMK m.177)
Yoksulluk nafakası için dayanak	Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi (TMK m.176/4)
Çocuk için ödenen nafaka için dayanak	Durumun değişmesi (TMK m.331)
Süre	Kanunda belirli bir dava açma süresi öngörülmemiştir; dava, koşulların değiştiği her durumda açılabilir
Harç ve gider	Başvuru harcı, peşin harç ve gider avansı yatırılır. Tutarlar her yıl değişir; güncel tarifeden ve adliye veznesinden teyit ediniz.

Süre olmaması, beklemenin zararsız olduğu anlamına gelmez. Dava açılana kadar mevcut karardaki tutar geçerliliğini korur; nafaka alan taraf açısından her geçen ay eski tutarla ödeme alınması, ödeyen taraf açısından da azaltım istenene kadar eski tutarı ödemeye devam etmek demektir. Koşulların değiştiğini gösteren belgeler elinizdeyse, davayı geciktirmemek yerinde olur.

Nafaka her yıl kendiliğinden artar mı?

Uygulamada en çok karıştırılan konu budur. Kanun, hâkimin istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini öngörür (yoksulluk nafakası için TMK m.176/5; çocuk için ödenen nafaka için TMK m.182/4 ve m.330/3). Buradan iki sonuç çıkar:

• Kararınızda bir artış esası varsa (örneğin nafakanın her yıl belirli bir endekse göre artırılacağı yazıyorsa), artışlar karardaki bu esasa göre hesaplanır. Bu durumda her yıl yeni bir dava açmak gerekmeyebilir.
• Kararınızda böyle bir hüküm yoksa, nafaka yıllar içinde kendiliğinden artmaz. Enflasyon ne kadar yüksek olursa olsun, tutarı değiştirmek için artırım davası açmak gerekir.

“Nafaka her yıl otomatik olarak TÜFE kadar artar” biçiminde genel bir kural yoktur. Artırım davasında hâkim, yeni tutarı tarafların durumuna ve hakkaniyete göre belirler; endeksteki artış bu değerlendirmede dikkate alınabilecek unsurlardan biridir, ancak tek başına belirleyici değildir. Dilekçede, yeni tutarla birlikte ileriki yıllar için bir artış esası belirlenmesini de istemek, yeniden dava açma ihtiyacını azaltabilir.

Artırım, azaltım ve kaldırma: hangi hüküm, kim açar?

Nafaka türüne göre dayanılan hüküm ve kaldırma sebepleri farklıdır. Dilekçe hangi nafaka için verildiğini açıkça göstermelidir.

• Yoksulluk nafakası (boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe ödenen nafaka, TMK m.175): Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde artırılması ya da azaltılmasına karar verilebilir (TMK m.176/4). Alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise ancak mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3).
• Çocuk için ödenen nafaka (iştirak nafakası): Velayet kendisine bırakılmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3). Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m.330/1). Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine miktarı yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331).

Artırım davasını kural olarak nafaka alacaklısı açar; çocuk için ödenen nafakada küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına dava açabilir (TMK m.329). Azaltım ya da kaldırma davasını ise nafaka yükümlüsü açar. Hangi taraf açarsa açsın, dilekçenin merkezinde aynı soru vardır: önceki karardan bu yana ne değişti? Çocuğun okula başlaması ya da sağlık giderlerinin artması, yükümlünün gelirinin yükselmesi veya düşmesi, alacaklının işe girmesi gibi değişiklikler somut belgelerle gösterilmelidir.

Ana ve babanın bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar sürer. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m.328). Çocuğun reşit olması, bakım yükümlülüğünün her durumda bittiği anlamına gelmez. Ancak bu, boşanma kararındaki nafakanın kendiliğinden devam ettiği anlamına da gelmez: o nafaka, velayet kendisine bırakılmayan eşin katkısıdır (TMK m.182/3) ve velayet ergin olmayan çocuk üzerindedir (TMK m.335). Bu nedenle iştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Eğitimi devam eden ergin çocuğun m.328/2’ye dayanan hakkı, ergin çocuğun kendisi tarafından ayrıca ileri sürülür.

Dava açmak ödemeyi durdurur mu?

Nafaka yükümlüsü bakımından bu sayfanın en önemli uyarısı budur: azaltım ya da kaldırma davası açmak, mevcut karardaki nafakayı kendiliğinden değiştirmez. Karar değiştirilene kadar yükümlülük eski tutar üzerinden devam eder ve ödenmeyen nafaka birikir.

Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344/1). Kanun yalnızca şu imkânı tanır: borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344/2). Bu bir takdir yetkisidir, ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Ayrıca kanun yoluna başvurulması kararın icrasını durdurmaz ve nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m.350/1).

Birikmiş nafakanın takibi ve icra aşamasındaki itirazlar için icra ve iflas hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Dilekçede nelerin bulunması gerekir?

• Mahkemenin adı: nafaka alacaklısının yerleşim yerindeki aile mahkemesi,
• Davacı ve davalının adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresleri; çocuk için ödenen nafakada çocuğun adı ve doğum tarihi (HMK m.119),
• Nafakayı belirleyen önceki kararın mahkemesi, esas ve karar numarası, tarihi; varsa kesinleşme şerhi,
• Hangi nafakanın (yoksulluk / iştirak) değiştirilmesinin istendiği,
• Mevcut nafaka tutarı ve istenen yeni tutar,
• Önceki karardan bu yana değişen koşullar, sıra numarası altında ve her biri için gösterilecek delille,
• Dayanılan hukuki sebepler: TMK m.176, m.182, m.330, m.331,
• Varsa ileriki yıllar için artış esası belirlenmesi talebi,
• Açık talep sonucu ve dava değeri,
• Tarih ve imza.

Dilekçe örneği

Uyarı: Aşağıdaki metin genel bir iskelettir; avukat yerine geçmez. Nafakanın türü, önceki kararın içeriği ve koşullarda neyin değiştiği her dosyada farklıdır; talep edilen tutarın gerekçesi somut belgelerle desteklenmelidir. Davanın yetkili aile mahkemesinde açılması ve önceki kararın eklenmesi, metnin biçiminden daha belirleyicidir. Nafaka yükümlüsüyseniz, dava açmanın ödeme yükümlülüğünü durdurmadığını unutmayın. Tereddüt hâlinde dilekçeyi vermeden önce hukuki değerlendirme alın.

[YER] NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE

DAVACI : [AD SOYAD]
T.C. KİMLİK NO : [T.C. KİMLİK NO]
ADRES : [ADRES]

(ÇOCUK İÇİN NAFAKA İSTENİYORSA: "Velayeten küçük [ÇOCUĞUN ADI
SOYADI] adına" ibaresi eklenir.)

VEKİLİ : [VARSA AVUKATIN ADI SOYADI VE ADRESİ]

DAVALI : [AD SOYAD]
ADRES : [ADRES]

DAVA DEĞERİ : [DAVA DEĞERİ] TL

KONU : [MAHKEME ADI]'nin [ESAS NO] esas, [KARAR NO] karar
 sayılı kararıyla belirlenen [YOKSULLUK / İŞTİRAK]
 nafakasının [ARTIRILMASI / AZALTILMASI /
 KALDIRILMASI] talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Davalı ile [BOŞANMA KARARININ TARİHİ] tarihli ve [KESİNLEŞME
 TARİHİ] tarihinde kesinleşen kararla boşandık. Bu kararla
 [NAFAKA TÜRÜ] olarak aylık [MEVCUT TUTAR] TL nafakaya
 hükmedilmiştir.
 [VARSA: "Kararda ileriki yıllar için [ARTIŞ ESASI] artış esası
 belirlenmiştir." / YOKSA: "Kararda ileriki yıllar için bir
 artış esası belirlenmemiştir."]

2. Karar tarihinden bu yana aşağıdaki koşullar değişmiştir:
 a) [DEĞİŞİKLİK: Örn. "Ortak çocuğumuz [YAŞ] yaşına gelmiş,
 [OKUL/KURS] eğitimine başlamıştır; aylık eğitim gideri
 [TUTAR] TL'dir."]
 b) [DEĞİŞİKLİK: Örn. "Davalının geliri, [TARİH] tarihinden
 itibaren [YENİ İŞ / TERFİ] nedeniyle artmıştır."]
 c) [DEĞİŞİKLİK: Örn. "Kararın verildiği tarihten bu yana genel
 fiyat düzeyindeki artış nedeniyle mevcut tutar çocuğun
 ihtiyaçlarını karşılamamaktadır."]

3. [AZALTMA/KALDIRMA İSTENİYORSA ÖRNEK: "Davacının geliri
 [TARİH] tarihinde [SEBEP] nedeniyle azalmıştır." veya
 "Nafaka alacaklısı [TARİH] tarihinden itibaren düzenli gelir
 elde etmekte olup yoksulluğu ortadan kalkmıştır."]

4. Açıklanan değişiklikler karşısında mevcut nafaka tutarı,
 tarafların ve çocuğun güncel durumuna uygun değildir.

HUKUKİ SEBEPLER : TMK m.176, m.177, m.182, m.330, m.331 ve ilgili
 mevzuat.

DELİLLER : [MAHKEME ADI] [ESAS NO] esas sayılı dosya, gelir
 belgeleri, SGK kayıtları, okul ve sağlık gider
 belgeleri, banka kayıtları, sosyal ve ekonomik
 durum araştırması, tanık ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM : Açıklanan nedenlerle; [MAHKEME ADI]'nin [ESAS NO]
esas, [KARAR NO] karar sayılı kararıyla belirlenen aylık [MEVCUT
TUTAR] TL [NAFAKA TÜRÜ] nafakasının [TALEP EDİLEN BAŞLANGIÇ
TARİHİ] itibaren aylık [İSTENEN TUTAR] TL'ye
[ARTIRILMASINA / AZALTILMASINA] [VEYA: KALDIRILMASINA],
[VARSA: ileriki yıllar için nafakanın [ARTIŞ ESASI] oranında
artırılmasına], yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya
yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederim.

TARİH : [GÜN/AY/YIL]

DAVACI
[AD SOYAD]
İmza

EKLER : 1) Önceki kararın örneği (varsa kesinleşme şerhli)
 2) Gelir ve gider belgeleri
 3) [VARSA DİĞER BELGELER]

En sık yapılan hatalar

• Nafakanın her yıl kendiliğinden arttığını sanmak. Kararda artış esası yoksa tutar değişmez; yıllarca eski tutarla yetinilmiş olur.
• Azaltım davası açıp ödemeyi kesmek. Dava açmak mevcut kararı değiştirmez. Ödenmeyen nafaka birikir ve alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi gündeme gelebilir.
• Yalnızca enflasyona dayanmak. Genel fiyat artışı tek başına her zaman yeterli görülmeyebilir. Çocuğun ihtiyaçlarında, tarafların gelirinde ya da yaşam koşullarında neyin değiştiğini belgeyle göstermek gerekir.
• Nafaka türünü karıştırmak. Eski eşe ödenen yoksulluk nafakası ile çocuk için ödenen nafakanın dayanağı ve sona erme sebepleri farklıdır. Dilekçe hangi nafaka için verildiğini açıkça göstermelidir.
• Önceki kararı eklememek. Mahkeme neyin değiştiğini ancak önceki kararla karşılaştırarak anlayabilir. Karar örneği ve dosya bilgileri eksiksiz verilmelidir.
• Yeniden evlenme ile birlikte yaşamayı karıştırmak. Alacaklının yeniden evlenmesiyle yoksulluk nafakası kendiliğinden kalkar; evlenmeden birlikte yaşaması hâlinde ise kaldırılması için mahkeme kararı gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Nafaka her yıl kendiliğinden artmıyor mu?
Yalnızca kararda ileriki yıllar için bir artış esası belirlenmişse artar. Böyle bir hüküm yoksa tutar, mahkeme yeni bir karar verene kadar aynı kalır. Kanunda nafakanın her yıl kendiliğinden TÜFE kadar artacağına dair genel bir kural yoktur.

2. Nafaka artırım davasını hangi şehirde açmalıyım?
Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177). Nafaka alan tarafsanız kendi oturduğunuz yerdeki aile mahkemesinde dava açabilirsiniz.

3. İşimi kaybettim, nafakayı ödemeyi bırakabilir miyim?
Hayır. Gelirinizin azalması nafakanın azaltılması veya kaldırılması için dava sebebi olabilir; ancak mahkeme karar verene kadar mevcut karardaki tutar geçerlidir. Ödenmeyen nafaka birikir ve alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.344).

4. Çocuğum 18 yaşına girince nafaka biter mi?
Boşanma kararındaki çocuk nafakası (iştirak nafakası) kural olarak çocuk ergin olunca sona erer; çünkü velayet ergin olmayan çocuk üzerindedir (TMK m.335) ve bu nafaka, velayet kendisine bırakılmayan eşin katkısıdır (TMK m.182/3). Ancak çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre eğitim sona erinceye kadar ona bakmakla yükümlüdür (TMK m.328). Bu hakkı ergin çocuğun kendisi ayrı bir taleple ileri sürer; eski karardaki nafaka kendiliğinden devam etmez.

5. Eski eşim biriyle birlikte yaşıyor, nafakayı kaldırtabilir miyim?
Yoksulluk nafakası alan eski eşin evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, kanunda nafakanın mahkeme kararıyla kaldırılma sebepleri arasında sayılmıştır (TMK m.176/3). Bu durumda kaldırma davası açmanız ve birlikte yaşamayı delillerle ispat etmeniz gerekir. Karar verilene kadar ödeme yükümlülüğü devam eder.

İlgili sayfalar

Konunun genel anlatımı için nafaka artırılabilir mi, azaltılabilir mi yazısına, boşanma, velayet ve nafaka başlıkları için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Nafakanın boşanma sırasında protokolle nasıl belirlendiği anlaşmalı boşanma dilekçesi sayfasında anlatılmıştır. Diğer örnekler dilekçe örnekleri sayfasındadır; görüşme talebi için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.