Hırsızlık Suçu ve Cezası: Nitelikli Hâller, Gece Vakti, Şikâyet ve Etkin Pişmanlık

Apartman girişinden alınan bir bisiklet, kafede masadan kaybolan bir telefon, evden götürülen ziynet eşyası ya da işyerinden eksilen malzeme… Günlük dilde hepsinin adı hırsızlıktır. Türk Ceza Kanunu ise bu olayları tek bir cezaya bağlamaz: malın nerede bulunduğu, nasıl alındığı, suçun gece işlenip işlenmediği ve fail ile mağdur arasındaki ilişki, cezayı birkaç aydan on iki yıla kadar değiştirebilir. Şikâyetin gerekip gerekmediği, dosyanın uzlaştırmaya gidip gitmeyeceği ve çalınan malın geri verilmesinin cezaya etkisi de bu ayrımlara bağlıdır.

Bu yazıda hırsızlığın temel ve nitelikli hâllerini, daha az cezayı gerektiren durumları, şikâyet ve uzlaştırma kurallarını, akrabalar arasındaki özel hükmü ve etkin pişmanlığı anlatıyoruz.

Hırsızlık suçu nedir?

Türk Ceza Kanunu'nun 141. maddesinin birinci fıkrasına göre zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kişi hırsızlık suçunu işler. Tanımda birlikte aranan unsurlar şunlardır:

• Taşınır mal: Tanım yalnızca taşınır malları kapsar.
• Başkasına ait olma: Birden fazla kişinin ortak malik olduğu mallar için aşağıda anlatılan 144. madde ayrı bir düzenleme yapar.
• Zilyedin rızasının bulunmaması: Kanun “malikin” değil “zilyedin” rızasından söz eder; yani malı fiilen elinde bulunduran kişinin rızası esas alınır.
• Yarar sağlama maksadı: Mal, failin kendisine veya bir başkasına yarar sağlamak için alınmalıdır.
• Bulunduğu yerden alma: Suçun hareketi, malın bulunduğu yerden alınmasıdır.

Maddenin ikinci fıkrası 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Temel hırsızlığın cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıdır; maddede adlî para cezası seçeneği öngörülmemiştir.

Mal rızayla teslim edilmiş ve sonra geri verilmemişse güveni kötüye kullanma, hileyle teslim alınmışsa dolandırıcılık gündeme gelebilir. Bu iki suç dizinin ayrı yazılarında ele alınıyor.

Nitelikli hırsızlık: 142. madde

142. madde, malın niteliğine, bulunduğu yere ve suçun işleniş biçimine göre cezayı iki kademede ağırlaştırır.

Üç yıldan yedi yıla kadar hapis (142/1)

Hırsızlık suçunun;

• (a) kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında,
• (c) halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında,
• (d) bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında,
• (e) adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında

işlenmesi hâlinde üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Fıkranın (b) ve (f) bentleri yürürlükten kaldırılmıştır; ceza sınırları 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır.

Beş yıldan on yıla kadar hapis (142/2)

Suçun;

• (a) kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak,
• (b) elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle,
• (c) doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanarak,
• (d) haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle,
• (e) bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle,
• (f) tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı hâlde resmi sıfat takınarak,
• (g) büyük veya küçük baş hayvan hakkında,
• (h) herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında

işlenmesi hâlinde beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (b) bendindeki hâl, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye karşı işlenirse ceza ayrıca üçte biri oranına kadar artırılır. (h) bendi 6545 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Günlük olaylara uyarlandığında: evin, deponun veya dükkânın içinden eşya alınması (h) bendinin ikinci kısmını; kilitli bırakılan bir bisikletin alınması (h) bendinin ilk kısmını; kilidin bir aletle açılması (d) bendini; çantanın kişinin elinden çekilip alınması ise (b) bendini gündeme getirebilir. Hangi bendin uygulanacağı somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Üçüncü fıkraya göre suç sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ya da bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenirse beş yıldan on iki yıla kadar hapis cezası verilir; beşinci fıkraya göre hırsızlık sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmeti geçici de olsa aksarsa ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

Gece vakti işlenen hırsızlık

143. maddeye göre hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bu ibare 6545 sayılı Kanunla “üçte birine kadar” iken “yarı oranında” olarak değiştirilmiştir.

“Gece vakti” Kanunun 6. maddesinde tanımlanmıştır: güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman süresi. Bu saat, olayın günü ve yerine göre değişir; “gece yarısı” ile sınırlı değildir.

Daha az ceza gerektiren hâller

Ortak mal ve alacağı tahsil amacı (144)

144. maddeye göre hırsızlık suçunun (a) paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde ya da (b) bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi hâlinde, şikâyet üzerine, fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

Örneğin birden fazla kişinin ortak olduğu bir eşyayı diğerlerinden habersiz alıp götürmek ya da borçlunun eşyasını “alacağıma karşılık” diyerek almak bu hükmü gündeme getirebilir. Dikkat: alacağın gerçekten var olması kişiye kendi eliyle tahsil yetkisi vermez. Bu hüküm fiili suç olmaktan çıkarmaz, yalnızca cezayı hafifletir.

Malın değerinin azlığı (145)

Malın değerinin azlığı nedeniyle cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak ceza vermekten de vazgeçilebilir. Kanun “az değer” için bir tutar belirlemez.

Kullanma hırsızlığı (146)

Suç, malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmişse, şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir. Ancak mal suç işlemek için kullanılmışsa bu hüküm uygulanmaz.

Zorunluluk hâli (147)

Hırsızlık ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmişse, olayın özelliğine göre cezada indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir.

145, 146 ve 147. maddeler kendiliğinden uygulanmaz; şartlarının bulunup bulunmadığını mahkeme somut olaya göre değerlendirir.

Hırsızlık ile yağma arasındaki çizgi

Malın alınması sırasında cebir veya tehdit kullanılırsa olay hırsızlık olmaktan çıkabilir. 148. maddeye göre bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden ya da malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından bahisle tehdit ederek veya cebir kullanarak bir malı teslime veya malın alınmasına karşı koymamaya mecbur kılan kişi yağma suçunu işler ve altı yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Aşağıda anlatılan akrabalık hükmü yağmayı açıkça dışarıda bırakır; yağma uzlaştırma listesinde de yer almaz.

Şikâyet gerekir mi?

• Temel hırsızlık (141), nitelikli hırsızlık (142) ve gece vakti hırsızlık (143): Maddelerde “şikâyet üzerine” ibaresi yoktur. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur; mağdurun sonradan “şikâyetçi değilim” demesi dosyayı kendiliğinden kapatmaz.
• Ortak mal veya alacağı tahsil amacıyla hırsızlık (144), kullanma hırsızlığı (146) ve 167. maddenin ikinci fıkrasında sayılan akrabaların zararına işlenen hırsızlık: Şikâyete bağlıdır.

Şikâyete bağlı hâllerde Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesi uygulanır: yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, zamanaşımını geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Fail belli olduğu hâlde “malı geri getirir” umuduyla beklemek süreyi durdurmaz.

Şikâyet, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 158. maddesi uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa, yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürür; ancak 73. maddenin yedinci fıkrasına göre vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklayan kişi artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz.

Eve girilerek veya bir şey kırılarak hırsızlık

142. maddenin dördüncü fıkrasına göre hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlali veya mala zarar verme suçu işlenmişse, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma için şikâyet aranmaz. Temel hâlleri şikâyete bağlı olan bu iki suç, hırsızlık amacıyla işlendiğinde kendiliğinden soruşturulur. Mala zarar verme ve konut dokunulmazlığının ihlali dizinin ayrı yazılarında anlatılıyor.

Uzlaştırma uygulanır mı?

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi şikâyete bağlı bütün suçları, (b) bendi ise şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın sayılan suçları uzlaştırma kapsamına alır. (b) bendinde açıkça “Hırsızlık (madde 141)” yer alır.

• Temel hırsızlık (141): uzlaştırma kapsamında.
• 144 ve 146. maddelerdeki hâller ile 167/2'deki akrabalar zararına hırsızlık: şikâyete bağlı oldukları için uzlaştırma kapsamında.
• Nitelikli hırsızlık (142): listede yoktur ve şikâyete bağlı değildir; kural olarak uzlaştırmaya gönderilmez.

Gece vakti işlenen temel hırsızlık için Kanun uzlaştırma bakımından ayrı bir hüküm koymaz; (b) bendi yalnızca 141. maddeyi anar. Böyle bir dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilip gönderilmediği somut dosyada belli olur; teklif gelirse aşağıdaki süreler aynen işler.

253. maddenin üçüncü fıkrasına göre uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanunla eklenen cümle, önödeme kapsamındaki bir suçla birliktelik hâlini bu kuralın dışında tutar. Yedinci fıkraya göre suç birden fazla kişinin mağduriyetine yol açmışsa uzlaştırma için hepsinin kabul etmesi gerekir.

Uzlaştırma sürecinde bilinmesi gereken kurallar:

• Teklife yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır (253/4).
• Müzakerelere katılmaktan kaçınan taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır (253/13); sonuçsuz kalan uzlaştırma tekrarlanmaz (253/18).
• Uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz (253/19). Mağdur, uzlaşma bedelini kabul etmeden önce çalınan malın değerini ve diğer zararlarını hesaplamalıdır.
• Birden fazla fail varsa yalnızca uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır (255).

Uzlaştırmanın ayrıntıları sitemizdeki uzlaştırma yazısında anlatılıyor.

Akrabalar arasında hırsızlık

167. madde, yağma ve nitelikli yağma hariç, malvarlığına karşı suçlar bölümündeki suçlar için özel bir kural koyar; hırsızlık da bu bölümdedir.

• Cezaya hükmolunmaz (167/1): Suç; hakkında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun ya da bu derecede kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın, aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmişse ilgili akraba hakkında ceza verilmez.
• Ceza yarı oranında indirilir (167/2): Suç; hakkında ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına işlenmişse ilgili akraba hakkında ceza şikâyet üzerine verilir ve yarısı oranında indirilir.

Kanun “ilgili akraba hakkında” der; suça katılan ve akraba olmayan kişiler bu hükümden yararlanamaz. Hüküm yalnızca cezai sorumluluğu düzenler; malın geri istenmesi veya zararın tazmini hakkını ortadan kaldırmaz.

Etkin pişmanlık: çalınan malı geri vermenin etkisi

168. madde hırsızlığı açıkça sayar ve zararın giderilmesini, zamanına göre farklı oranlarda indirim nedeni yapar:

• Kovuşturma başlamadan önce: Suç tamamlandıktan sonra ve fakat kovuşturma başlamadan önce failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
• Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce: cezanın yarısına kadarı indirilir.
• Kısmen geri verme veya tazmin: etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması için ayrıca mağdurun rızası aranır.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesine göre kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlar. Yani savcılık aşamasında malın aynen iade edilmesi veya bedelinin tamamen ödenmesi daha yüksek indirim oranına imkân tanır; hüküm verildikten sonra yapılan ödeme kural olarak bu maddeden yararlanmayı sağlamaz; hüküm bozulursa durum ayrıca değerlendirilir.

Kanun, zararın bizzat pişmanlık gösterilerek giderilmesini arar. Çalınan malın kolluk tarafından ele geçirilip sahibine teslim edilmesinin bu şartı karşılayıp karşılamadığı ayrıca değerlendirilir. Etkin pişmanlık bir indirim hükmüdür; dosyayı kendiliğinden kapatmaz.

Mağdur için ilk adımlar

• Olayı gecikmeden kolluğa veya Cumhuriyet başsavcılığına bildirin; çalınan eşyanın listesini fatura, garanti belgesi, seri numarası veya telefonun cihaz kimlik numarası (IMEI) gibi bilgilerle birlikte verin.
• Apartman, işyeri veya sokaktaki güvenlik kameralarının kayıtları kısa sürede silinebilir; ilgili yönetimden kayıtların korunmasını hemen isteyin ve bunu kolluğa bildirin.
• Kırık kilit veya zorlanmış kapı gibi izleri onarımdan önce fotoğraflayın.
• Banka kartı veya kimlik çalındıysa bankanıza ve ilgili kurumlara ayrıca bildirim yapın; sigortanız varsa sigorta şirketine haber verin.
• Çalınan eşyanızı bir satış ilanında görürseniz satıcıyla kendiniz buluşmaya gitmeyin; ilanın bağlantısını ve ekran görüntüsünü kolluğa iletin.

Şüpheli açısından bilinmesi gerekenler

Suçun temel mi nitelikli mi sayıldığı hem cezayı hem uzlaştırma imkânını belirler; bu nedenle olayın yeri, saati ve malın nasıl alındığına ilişkin iddia dikkatle incelenmelidir. Uzlaştırma teklifine cevap süresi yedi gündür; tam iade veya tazminin etkisi ise iddianamenin kabulünden önce daha yüksektir. Gözaltı sürecindeki haklar sitemizdeki ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Savcılık dosyayı kapatırsa

Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse suçtan zarar gören, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 173. maddesi uyarınca kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilmelidir.

Pratik kontrol listesi

• Olayın temel mi nitelikli mi olduğuna bakın. Bina içinden, kilit açılarak, çekip alınarak veya bilişim sistemiyle işlenen hırsızlıkta ceza beş-on yıldır (TCK m.142/2).
• Gece vakti ayrıca artırım sebebidir. Gece, güneş batışından bir saat sonra başlar (TCK m.6, m.143).
• Şikâyete bağlı hâlde süre altı aydır. Ortak mal, alacak tahsili, kullanma hırsızlığı ve 167/2'deki akrabalar zararına hırsızlık bu hâllerdendir (TCK m.73, m.144, m.146, m.167/2).
• Alacaklı olmanız borçlunun malını alma hakkı vermez. Ceza hafifler ama suç ortadan kalkmaz (TCK m.144).
• Uzlaştırma teklifine yedi gün içinde cevap verin. Susmak reddetmek sayılır (CMK m.253/4).
• Uzlaşmadan önce zararın tamamını hesaplayın. Sonradan aynı suç için tazminat davası kural olarak açılamaz (CMK m.253/19).
• Fail yakın akrabaysa 167. maddeye bakın. Ceza verilmeyebilir veya indirilebilir; malı geri isteme hakkı devam eder.
• Şüpheliyseniz iadeyi geciktirmeyin. İddianame kabul edilmeden tam iade veya tazmin: üçte ikiye kadar indirim; sonrasında yarıya kadar (TCK m.168).
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararına iki hafta içinde itiraz edin (CMK m.173).

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bir olayın temel mi nitelikli hırsızlık mı sayılacağı ve hangi bende gireceği somut olayın bütün özelliklerine göre değerlendirilir; şikâyet ve uzlaştırma süreleri hak düşürücü sonuç doğurabilir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.