Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Yaşlılıkta bakım ihtiyacı ile mal varlığı çoğu zaman aynı cümlede buluşur: “Bana bakarsan evimi sana bırakırım.” Bu düzenlemenin hukuktaki adı ölünceye kadar bakma sözleşmesidir ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 611 ve devamı maddelerinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Sözleşme ne getiriyor?

Bu sözleşmeyle bakım borçlusu, bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi; bakım alacaklısı ise bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretmeyi üstlenir.

Devir, sözleşmenin kurulmasıyla birlikte yapılabileceği gibi bakım alacaklısının ölümüne bırakılabilir. Uygulamada en sık görülen biçim, taşınmazın hemen devredilmesidir.

Şekil şartı: en sık yapılan hata

Kanun bu sözleşmenin miras sözleşmesi şeklinde yapılmasını arar. Bunun anlamı, sözleşmenin resmî şekilde ve kanunun aradığı biçimde düzenlenmesidir.

Uygulamada iki hata çok yaygındır:

• Sözlü anlaşma. “Aramızda konuştuk, bakacaktım” savunması bu sözleşme bakımından sonuç doğurmaz.
• Düz tapu satışı. Bakım karşılığı devri, tapuda basit bir satış gibi göstermek. Bu durumda ortada gerçek iradeyi yansıtmayan bir işlem bulunur ve devir, diğer mirasçılar tarafından muvazaa iddiasıyla tartışmaya açılabilir.

Ayrıca, Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılan sözleşmeler bakımından kanun ayrı bir düzen öngörür.

Tarafların yükümlülükleri

Bakım borçlusunun yükümlülüğü yalnızca yemek ve barınma değildir. Kanun; bakım alacaklısına ev topluluğu içinde bir aile bireyi gibi davranılmasını, beslenme, barınma, hastalık hâlinde bakım ve tedavi gibi ihtiyaçlarının karşılanmasını öngörür.

Bakım alacaklısı ise devir borcunu yerine getirir. Taşınmaz devredilmişse, bakım alacaklısının haklarını güvence altına almak üzere kanuni ipotek hakkı tanınmıştır.

Sözleşme sona erdirilebilir mi?

Evet, iki farklı yolla.

Önel verilerek fesih. Sözleşmeden doğan borçlara aykırı davranılması yüzünden sözleşmenin devamı çekilmez hâle gelir veya başkaca önemli sebepler sözleşmenin devamını imkânsız hâle getirir ya da aşırı ölçüde güçleştirirse taraflardan her biri sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebilir.

Ölüm hâlinde. Bakım borçlusunun ölümü hâlinde bakım alacaklısı, bir yıl içinde sözleşmenin sona erdirilmesini isteyebilir.

Sözleşme sona erdiğinde taraflar arasında bir denkleştirme yapılır; verilenlerin iadesi ve yapılan bakımın karşılığı hesaplanır.

Diğer mirasçılar ne yapabilir?

Bu, sözleşmenin en çok dava doğuran yanıdır. Kanun, bakım alacaklısının kanuni mirasçılarına belirli bir imkân tanır: bakım alacaklısının, kanunen nafaka yükümlüsü olduğu kişilerin yoksun kaldıkları yardımı bakım borçlusundan isteyebilecekleri düzenlenmiştir. Ayrıca sözleşme, saklı paylı mirasçıların haklarını zedeliyorsa tenkis gündeme gelebilir.

Bunun yanında, bakım borçlusunun edimi ile aldığı değer arasında aşırı bir oransızlık bulunması ve bunun bağışlama kastını göstermesi hâlinde işlem farklı biçimde nitelendirilebilir. Örneğin devirden kısa süre sonra gerçekleşen ölümlerde bu tartışma sıkça yaşanır.

Pratik başlıklar

• Resmî şekle uyun. Şekle aykırılık, en iyi niyetli düzenlemeyi bile tartışmalı hâle getirir.
• Bakımı belgeleyin. Hastane kayıtları, ilaç ve market harcamaları, tanık olabilecek komşular; sonradan açılan davalarda tek dayanağınız bunlardır.
• Sağlık durumunu kayıt altına alın. Sözleşme tarihinde bakım alacaklısının ayırt etme gücünün bulunduğu, sonradan en çok tartışılan konudur.
• Diğer mirasçıları hesaba katın. Saklı pay ve nafaka yükümlülüğü, sözleşmeyi tek başına geçersiz kılmasa da alacak doğurabilir.
• Bakım süresi ile devredilen değeri karşılaştırın. Aşırı oransızlık, işlemin niteliğini değiştirebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bakım sözleşmeleri, tarafların sağlık ve mal varlığı durumuna göre farklı sonuçlar doğurur. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.