Uzlaştırma Hangi Suçlarda Uygulanır, Kabul Etmek Ne Sonuç Doğurur?

Soruşturmada “uzlaşmak ister misiniz?” diye sorulduğunda bu bir ceza pazarlığı gibi algılanabilir. Değildir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesindeki uzlaştırma, kapsama giren suçlarda soruşturmayı ya da davayı bitiren ayrı bir yoldur ve verilen cevabın sonuçları ciddidir.

Hangi suçlarda uygulanır?

Uzlaştırma girişiminde bulunulacak suçlar iki grupta toplanır. Birincisi, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçların tamamıdır. İkincisi, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanunu'nda sayılan belirli suçlardır; kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç) ve taksirle yaralama, tehdidin birinci fıkrası, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlığın ve dolandırıcılığın temel şekli, güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç) bunların başlıcalarıdır. Diğer kanunlardaki suçlarda şikâyete bağlı olanlar hariç, uzlaştırmaya gidilebilmesi için o kanunda açık hüküm bulunması gerekir.

Hangi suçlarda uygulanmaz?

Şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda ve hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez. Hakaret bakımından bu yeni bir değişikliktir: önceki metin yalnızca mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenen hakareti (TCK m.125/2) dışlıyordu, bugün hakaret suçunun tamamı kapsam dışındadır. Ancak değişiklik yürürlüğe girdiğinde uzlaşması zaten sağlanmış hakaret dosyaları eski hükme göre sonuçlandırılır (CMK geçici m.8); bu dosyalarda uzlaşmanın gereklerini yerine getirmeye devam etmek gerekir. Kapsama giren bir suç, kapsam dışı başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Bunun da bir istisnası vardır: önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suç birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır.

Süreç nasıl işler?

• Dosya büroya gider. Suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; görevlendirilen uzlaştırmacı teklifte bulunur.
• Cevap süresi yedi gündür. Kendisine teklifte bulunulan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır; sessiz kalmak reddetmektir.
• Müzakereler gizlidir. Şüpheli, mağdur, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir; katılmaktan kaçınan taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.
• Süre sınırlıdır. Uzlaştırmacı en geç otuz gün içinde sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir.
• Herkesin kabulü gerekir. Birden fazla mağdur varsa hepsinin kabulü aranır; birden çok fail varsa yalnızca uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır.

Kabul etmek ne sonuç doğurur?

Şüpheli edimini defaten yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri tarihe bırakılır, taksite bağlanır veya süreklilik gösterirse kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir; erteleme süresince zamanaşımı işlemez ve gerekler yerine getirilmezse kamu davası açılır. Edim hiç yerine getirilmezse uzlaşma raporu, İcra ve İflas Kanunu'nda yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır.

Mağdur için önemli bir sonuç şudur: uzlaşmanın sağlanması hâlinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Kabul etmeden önce zararın gerçekten karşılanıp karşılanmadığı hesaplanmalıdır. Buna karşılık müzakerelerde yapılan açıklamalar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz; ilk teklif tarihinden raporun büroya verildiği tarihe kadar zamanaşımı da işlemez.

Üç ayrıntı

• Sonuçsuz kalırsa yeniden denenemez. 253. maddenin on sekizinci fıkrası bunu yasaklar.
• Ret, kapıyı tümüyle kapatmaz. Teklif reddedilse bile taraflar, en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar uzlaştıklarını gösteren belgeyle savcıya başvurabilir.
• Dava açıldıktan sonra da mümkündür. 254. maddeye göre edim defaten yerine getirilirse davanın düşmesine, taksite bağlanmışsa durma kararı verilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Uzlaştırmanın kapsamı son yıllarda birkaç kez değişmiştir; cevap vermeden önce güncel metin kontrol edilmelidir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.